در حال بارگذاری ...
  • نگاهی به تعزیه پس از انقلاب به بهانه هفته هنر انقلاب اسلامی

    زبان تعزیه به عنوان یک هنر اسلامی بسیار گویا و شیوا است

    ایران تئاتر - اسماعیل مجللی*: با توجه به برگزاری هفته هنر انقلاب اسلامی و اهمیت تعزیه به عنوان یکی از این هنرهای انقلابی در متن پیش رو نگاهی به روند تاریخی تعزیه پس از انقلاب خواهیم داشت.

    ایران پس از انقلاب اسلامی ، تلاش بر انطباق  ارزشهای دینی و فرهنگی را دارد که در این مسیر موجب نزدیک شدن هنر به فرهنگ و ارزشهای دینی شده است  یکی از دستاوردهای این نزدیک شدن ، متعهد شدن هنرمندان به ترویج ارزش های اخلاقی و اسلامی از طریق رسانه قدرتمند هنر بودکه از تعزیه به عنوان یکی از این هنرهای انقلابی میتوان اشاره نمود.
    جامعه اسلامی ایران پس از انقلاب اسلامی ، تلاش بر انطباق  ارزشهای دینی و فرهنگی را دارد که در این مسیر موجب نزدیک شدن هنر به فرهنگ و ارزشهای دینی شده است  یکی از دستاوردهای این نزدیک شدن ، متعهد شدن هنرمندان به ترویج ارزش های اخلاقی و اسلامی از طریق رسانه قدرتمند هنر بودکه از تعزیه به عنوان یکی از این هنرهای انقلابی میتوان اشاره نمود.
    انقلاب اسلامی ایران که پیام نوینی از پیوند انسان و دین را به جهانیان عرضه کرد برگرفته از نهضت عاشورای حسینی است و امام خمینی (ره) روح خودباوری را در جامعه به‌وجود آورد و احیاگر اسلام در قرن حاضر بود. وجه تمایز انقلاب اسلامی ایران با سایر انقلاب‌ها در دنیا، اسلامی بودن و داشتن محبت اهل بیت (ع) است. تعزیه یک هنر فاخر دینی است که در انتقال مفاهیم عاشورایی و مکتب سیدالشهداء (ع) به خوبی عمل کرده است و ظرفیت این هنر به طور کامل برای انتقال پیام عاشورا به‌کارگرفته میشود. پیام تعزیه، درسِ ایمان، شجاعت، معرفت و ولایتمداری است و تصویری کوچک از مصائب سخت بر اهل بیت (ع) را نشان مخاطب می‌دهد، زبان تعزیه به عنوان یک هنر اسلامی بسیار گویا و شیوا است و از آنجا که مضمون اصلی تعزیه رویارویی دو نیروی خیر و شر است ، به خوبی این هنر میتواند روحیه انقلابی و ایثار و شهادت را در جامعه ایجاد و ترویج کند که این موضوع ارزشها و مبانی انقلاب اسلامی است به نحوی که مخاطب با مشاهده تعزیه و مقایسه وقایع آن زمان با دوران خود، یزیدیان زمان را می‌شناسند.اگر چه تعزیه، شکل گرفته شده در عصر قاجاریان است و اجرای امروزه تکرار همان برنامه قرن ۱۹ میلادی است، اما به صراحت می‌توان اذعان کرد که تعزیه یک هنر انقلابی است و انقلاب، نجات‌دهنده اصلی این هنر ارزشی است. در حالی‌که پیش از انقلاب، روستاها و شهرهای کوچک شاهد اجرای تعزیه بودند و اجرای تعزیه در شهرها با ممنوعیت مواجه بود و این روند تا سال‌های آغازین انقلاب نیز ادامه داشت، اما با پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی و بر اثر تاکیدهای مکرر حضرت امام خمینی(ره)، مبنی بر اجرای عزاداری سنتی باشکوه هرچه افزون‌تر، تعزیه‌خوانی رواج یافت.با فرامین امام(ره) در اوایل انقلاب، روح تازه‌ای در کالبد تعزیه دمیده شد و این هنر که به پستوها و صندوق‌خانه‌های روستاها پناهنده شده بود، در شهرها نیز رایج و مرسوم و تبدیل به یک هنر انقلابی شد. پس از انقلاب، تعزیه هم‌چنان به‌صورت موروثی و عاداتی مذهبی با شیوه‌های ابتدایی و امکانات بسیار ساده و به شکل سنتی اجرا می‌شد، متونی که امروزه در اختیار تعزیه‌خوانان قرار دارد، همان متون دوران قاجار است و کمتر اثری از دخل و تصرف و پالایش‌های اساسی در آن دیده می‌شود که همین موضوع دلیلی بر سنتی بودن این نمایش شده است و امروزه از آن به عنوان نمایش آیینی سنتی ایرانی یاد می‌شود. یکی از موارد قابل توجه در تعزیه که انقلابی بودن این هنر را تایید می‌کند، نفوذ آهنگ‌های انقلابی در تعزیه بود. در تعزیه‌های دهه ۶۰ آهنگ سرودهای انقلابی به شکل گسترده‌ای توسط نوازندگان ترومپت نواخته می‌شد. سرودهایی همچون «ای مجاهد شهید مطهر» و یا «مرگ بر تو ای آمریکا» و ... از جمله مارش‌هایی بودند که در تعزیه‌ها نواخته می‌شد و با اقبال عموم نیز مواجه بود. به خاطر دارم  که در تعزیه شهادت حضرت عباس(ع) که عباس خوان موظف به در دست گرفتن عَلمی بود، پرچم سه رنگ جمهوری اسلامی ایران در دستان شبیه ابوالفضل قرار داشت.
    بیشترین حضور تعزیه در تاریخ پس از انقلاب به دهه ۶۰ و هم‌زمان با دوران دفاع مقدس باز می‌گردد که در این سال‌ها تعزیه در شهرها و روستاها اجرا و با استقبال چشم‌گیر مردم مواجه می‌شد. بسیاری از تعزیه‌خوانان در این دهه به شهرت چشمگیری دست پیدا کردند. مجالس تعزیه شهادت حضرت علی‌اکبر، حضرت ابوالفضل العباس و امام حسین(ع) از عمده مجالسی بودند که توسط شبیه‌خوانان برای مردم اجرا می‌شد و چون مجالس ذکر شده در بر گیرنده رشادت‌ها و دلاوری‌ها و شهادت اولیاء‌الله بودند و در آن برهه زمانی رزمندگان اسلام به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل اعزام می‌شدند، به گونه‌ای تعزیه با رشادت‌ها و دلاوری‌ها و شهادت شهدای ایران تناسب پیدا کرده بود.همچنین مجالسی مانند بازار شام که روایت کننده اسارت اهل‌بیت امام حسین(ع) بود و مجلس فاطمه صغری و شرح حال یکی از دختران امام حسین که چشم انتظار و منتظر بازگشت پدر و برادرش به مدینه بود و در نهایت متوجه شهادت آن‌ها می‌شود، با وضعیت خانواده شهدا تناسب پیدا کرده بود و در دوران دفاع مقدس این مجالس اجرا می‌شدند.
    اواخر دهه ۶۰ و هم‌زمان با بازگشت آزادگان به میهن اسلامی نیز مجالس شهادت امام موسی کاظم(ع)، بازار شام، ورود به مدینه، ورود به کوفه اجرا می‌شد. به جز اجرای مجالس تعزیه متناسب با دفاع مقدس، فضای تعزیه‌هایی که در دهه ۶۰ در سطح کشور اجرا می‌شد، مزین به تصاویر شهدای جنگ تحمیلی و پلاکاردهای بیانات امام خمینی(ره) پیرامون جنگ بود و مجالس تعزیه علاوه بر اجرای در منازل، کوچه‌ها، خیابان‌ها، مساجد و تکایا، در گلزار شهدا نیز اجرا می‌شد.پس از انقلاب نوارهای کاست تعزیه نیز با استقبال مردم مواجه بود و بسیاری از مردم هنگام حضور در تعزیه با خود ضبط صوتی را برای ضبط آن مجلس به همراه می‌آوردند که این مورد در مواقعی که تعزیه‌خوانان صاحب نام کشور در آن مجلس حضور داشتند با استقبال بیشتری مواجه بود و نوار کاست تعزیه که دقیقا شبیه نمایش رادیویی عمل می‌کرد، در منازل و مغازه‌ها پخش می‌شد و مردم اوقات فراغت خود را با گوش دادن نوار کاست تعزیه سپری می‌کردند، که در میان آن‌ها نوار کاست تعزیه شهادت علی‌اکبر(ع) از همه مجالس بیشتر مورد استفاده قرار می‌گرفت.گذشته از همه این مسایل از نفوذ تعزیه در سایر هنرها همچون سینما و تئاتر نیز نباید غافل ماند. نمایشنامه نویسان بسیاری با الگو گرفتن از ساختار نسخه های تعزیه به خلق آثار نمایشی فاخری همت گماردند. سریالها و فیلمهای سینمایی تاریخی با الگو گرفتن از تعزیه چه در متن و چه در شیوه اجرا آثار قابل توجهی خلق کرده اند. بنابر این هنر تعزیه را دست کم نگیریم .
     این هنر که در دوران قدیم به خصوص در عصر پهلوی از سوی روشنفکران به سخره گرفته می شد، پس از انقلاب اعتلای خود را به دست آورد به گونه ای که برای تمام مناسبتهای سوگ و سور در طول سال میتوان مجلس تعزیه ای اجرا نمود. هنرمندان و فعالان تعزیه به هیچ وجه خود را هنرمند نمیدانند آنها میگویند ما ذاکر امام حسین هستیم . جای بسی افتخار است که در کشور جمهوری اسلای ایران ، درام این کشور گره خورده با نام نامی اباعبدالله الحسین(ع) است . اما از این نکته نیز نباید غافل ماند که در حال حاضر این هنر انقلابی که به یک بیمار محتضر تبدیل شده نیاز به حمایت جدی دارد. مخاطب این هنر سال به سال در حال ریزش و کاستن است ، نسلهای اول تعزیه خوانان به کهولت سن رسیده و برخی هم با دنیا وداع کرده اند. مبادا روزی برسد که افسوس بخوریم از اینکه تجربیات تعزیه خوانان در اختیار نسل جدید قرار نگرفت و آنها داشته های خود را با خود به گور بردند. پیتربروک محقق اروپایی در سفر به ایران براین باور بودکه " هنرتعزیه را در هیچ کجا ندیدم ، داستانی که بارها تکرا رشده چنین پرمخاطب باشد و اینکه بازیگر نقش اشقیا از امام خود کسب اجازه کند و بر روایت خود بگرید . تعزیه نهالی بود که در عهد قاجاریان کاشته شد، پهلوی او را خشکاند، اما انقلاب اسلامی این هنر ارزشی را آبیاری کرد و جان تازه‌ای در کالبد آن دمید.
    *اسماعیل مجللی –تعزیه خوان و پژوهشگر تعزیه-مولف کتاب شبیه نامه




    مطالب مرتبط

    دراختتامیه پنجمین هفته هنر انقلاب؛

ابراهیم حاتمی‌کیا چهره هنر انقلاب در سال ۹۷ شد
    دراختتامیه پنجمین هفته هنر انقلاب؛

    ابراهیم حاتمی‌کیا چهره هنر انقلاب در سال ۹۷ شد

    آیین اختتامیه پنجمین هفته هنر انقلاب با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با معرفی چهره هنر انقلاب و رویداد شاخص این حوزه، دوشنبه ۲۶ فروردین در تالار سوره حوزه هنری برگزار شد.

    |

    مدیرکل هنرهای نمایشی:

هفته هنر انقلاب ثمره دوران پربار انقلاب اسلامی است
    مدیرکل هنرهای نمایشی:

    هفته هنر انقلاب ثمره دوران پربار انقلاب اسلامی است

    شهرام کرمی، مدیرکل هنرهای نمایشی، پس از تماشای نمایش «نامدار» در هفته هنر انقلاب در حوزه هنری گفت: توجه به حوزه هنر انقلاب اسلامی که دارای دایره‌ای وسیع است و می‌تواند شعاع گسترده‌ای از مفاهیم انسانی را شامل و با آرمان‌‌خواهی، آزادی و آزادی‌طلبی همراه شود، از جهت ...

    |

    در هفته هنر انقلاب

معاون هنری و مدیرکل هنرهای نمایشی به تماشای «نامدار» نشستند
    در هفته هنر انقلاب

    معاون هنری و مدیرکل هنرهای نمایشی به تماشای «نامدار» نشستند

    در هفته هنر انقلاب معاون امور هنری به همراه مدیرکل هنرهای نمایشی و مدیرعامل انجمن نمایش ایران به تماشای نمایش نامدار نشست و از نمایشگاه سیل مهربانی و گنجینه آثار انقلاب در حوزه هنری دیدن کرد.

    |

    در آیین افتتاحیه  اتفاق افتاد:

تقدیر از هنرمندان تئاتر حوزه هنری در هفته هنر انقلاب
    در آیین افتتاحیه اتفاق افتاد:

    تقدیر از هنرمندان تئاتر حوزه هنری در هفته هنر انقلاب

    آیین افتتاحیه پنجمین هفته هنر انقلاب با تقدیر از هنرمندان حوزه های مختلف شاخص سال 97 حوزه هنری از جمله سه اجرای برگزیده استانی «روزهای بی قوام» و نمایندگان برگزیده حوزه هنری در جشنواره های تئاتری برگزار شد.

    |

    برنامه‌های نمایشی پنجمین هفته هنر انقلاب اعلام شد

    برنامه‌های نمایشی پنجمین هفته هنر انقلاب اعلام شد

    دو نمایش صحنه‌ای «روزهای بی قوام»، «نامدار» و چهار نمایش خیابانی «بازگشت»، «برف آخر»، «این کجا و آن کجا» و «روزی روزگاری جنگ» هم‌زمان با پنجمین هفته هنر انقلاب از ۲۰ الی ۲۶ فروردین‌ماه در حوزه هنری، دانشگاه تهران، کوی دانشگاه، محوطه تئاتر شهر و پارک مشاهیر (اراضی ...

    |

    نگاهی تاریخی به نوروز و آیین های نمایشی در این ایام :

میراث نیاکان اینک بر سفره دل ما نشسته
    نگاهی تاریخی به نوروز و آیین های نمایشی در این ایام :

    میراث نیاکان اینک بر سفره دل ما نشسته

    ایران تئاتر- اسماعیل مجللی: نوروز جشن و آیینی است برخاسته از مجموعه شرایط طبیعی و بن مایه های اعتقادی مردمان فلات ایران که در پهنه جغرافیایی فرهنگی ایران، بی وابستگی به هیچ قوم و مذهب و گروه خاص در جان فرهنگ مردم نشسته است.

    |

    نظرات کاربران