در حال بارگذاری ...
بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(8)

آغازی برای ماندگاری
مروری بر آثار نمایشی چهاردهه تئاتر دفاع مقدس(بخش دوم؛دهه 70)

ایران تئاتر- علی رحیمی: با پایان جنگ تحمیلی، بازگشت رزمندگان به خانه و آزادی اسرا، ماندگاری گفتمان دفاع مقدس به عنوان یک اولویت در دستور کار مسئولان و هنرمندان قرار گرفت.

پس از پیروزی انقلاب، گروهی از هنرمندان جوان پایه های جریانی را ریختند که به هنر انقلابی یا متعهد معروف شد.

این هنرمندان تلاش داشتند تا مطالبات مردمی را در قالب هنر و متاثر از تعالیم اسلامی و تفکر انقلابی منعکس نمایند. با آغاز جنگ تحمیلی این تفکر با هنر دفاع مقدس در هم آمیخت و به مرور با نام هنر مقاومت خود را بروز داد.

ژانری که طی 40 سال تلاش کرد تا گفتمان مقاومت را در میان مردم فرهنگسازی نماید.

همزمان با چهل سالگی دفاع مقدس فرصت را مغتنم شمردیم تا گذری کوتاه داشته باشیم بر چهل سال فعالیت هنرمندان این ژانر اختصاصی که در سایه گفتمان مقاومت در کشور شکل گرفت:

 

تئاتر دفاع مقدس در دهه 70

اگر فعالیت های تئاتری دفاع مقدس را به چهار دوره تقسیم کنیم، دوره اول به زمانی بازمی‌گردد که جنگ تازه شروع شده بود و هنوز برای کارهای فرهنگی و بازتاب وقایع جنگ از طریق هنر برای مردم برنامه‌ریزی مشخصی وجود نداشت و عمده فعالیت‌های صورت گرفته در این دوره حرکت‌های خودجوشی بود که توسط هنرمندان صورت می‌گرفت.

این دوره تا پایان جنگ و حتی کمی جلوتر، پایان دهه شصت ادامه داشت. با آغاز دهه هفتاد به مرور این اندیشه در ذهن مسئولان و هنرمندان رسوخ کرد که به منظور حفظ ارزشهای دفاع مقدس برنامه‌ریزی منسجمی را طرح‌ریزی کنند.

ماحصل این تفکر در دهه هفتاد، حضور تدریجی فرهنگ مقاومت در لوای قوانین ویژه کشور از جمله  قانون برنامه اول توسعه اقتصادی ، اجتماعی، فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (1368-1372) به عنوان یک خط مشی -بهبود و گسترش پژوهش، حفاظت، احیاء و استفاده مجدد و معرفی میراث فرهنگی کشور و آثار و ارزشهای فرهنگی انقلاب اسلامی و دفاع‌مقدس- ، قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (1374-1378) - گسترش فرهنگ ایمان، معنویت و مقاومت در کلیه نیروهای مسلح و آحاد ملت- و به صورت ویژه تر قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی جمهوری اسلامی ایران است که بر اساس 159 اذعان می دارد برای اعتلای معرفت دینی و قرآنی و بهره‌گیری از اندیشه‌های والای حضرت امام خمینی (‌ره) و رهنمودهای مقام معظم رهبری‌حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در تحکیم مبانی فکری ارزشهای انقلاب اسلامی و فرهنگ جهاد و شهادت در جامعه، به ویژه در جوانان و نوجوانان،‌وزارتخانه‌های آموزش و پرورش، علوم، تحقیقات و فن‌آوری، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان صدا و سیما،‌نیروی

مقاومت بسیج، سازمان تبلیغات اسلامی، دفتر تبلیغات اسلامی و سایر دستگاههایی که از بودجه عمومی استفاده می‌کنند موظف‌اند (بند ب) در طرحها و فعالیتهای فرهنگی و تربیتی، آموزشی با بهره‌گیری از انواع هنرها، علوم و فن‌آوریهای جدید، اثربخشی فعالیتها در این زمینه‌ها را‌تعمیق بخشند و با پیش‌بینی امکانات و امتیازات کافی زمینه جذب اندیشمندان متعهد و استعدادهای خلاق، نوآور را در این عرصه‌ها فراهم سازند.

همچنین (بند د)  وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف می شود  به منظور ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و بزرگداشت یاد شهیدان و تجلیل از ایثارگران و حماسه‌دفاع مقدس و اعطای تسهیلات ویژه در فعالیتهای فرهنگی، هنری به خانواده‌های معظم شاهد و ایثارگران با همکاری بنیاد شهید انقلاب اسلامی و بنیاد‌مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی و بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس ، طرح مناسبی را تهیه و به هیأت وزیران ارائه کند.

همگام با این تفکر قانونی در کشور، در بحث اجرایی نیز متولیان امر بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس را تاسیس کردند.. این بنیاد که در دوران دفاع مقدس با نام «ستاد تبلیغات جنگ» مسئولیت تبلیغات، اطلاع رسانی و حفظ و ماندگار کردن مجاهدت ها و فعالیت های رزمندگان و فعالان در جبهه ها را بر عهده داشت، در 12مهرماه سال ۱۳۶۹، ماموریت خود را به حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس (جنگ ایران و عراق) و ترویج فرهنگ مقاومت، ایثار، جهاد و شهادت تغییر داد. ما حصل این تغییر تاکتیک در حوزه تئاتر، حمایت و مشارکت در جشنواره های سراسری، حمایت از جریان تولید تئاتر و تله تئاتر، حمایت از پایان نامه های دانشجویی، برگزاری سمینار و همایش و ... بود.

پس از تاسیس این بنیاد، گرچه فعالیت های خوبی در حوزه تئاتر دفاع مقدس صورت گرفت اما نیاز به متولی خاص باعث شد تا در سال 1376، انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس با دغدغه سامان دادن به وضعیت ادبیات نمایشی انقلاب و دفاع مقدس زیر نظر بنیاد فرهنگی روایت فتح در سال 76 فعالیت خود را آغاز کند.

رسالت این انجمن تئاتری، اشاعه فرهنگ و ارزش های ملی را برای تحقق آرمانهای انقلاب اسلامی و حفظ اشاعه ارزش های دفاع مقدس و تئاتر مقاومت از طریق حمایت همه جانبه از تئاتر و هنر متعهد کشور بود.

در کنار این دو نهاد، واحد نمایش ارتش جمهوری اسلامی نیز که از سال 60 فعالیت خود را در شهرها، پادگان ها و جبهه آغاز کرده بود، از سال 1378 تحت عنوان «مدیریت هنرهای نمایش» جایگاه والاتر از قبل یافت.

تاکید، حمایت و توجه مسئولان به مقوله هنر و گستره ای کوچکتر اما تاثیرگذارتر، هنر تئاتر، باعث شد تا هنرمندان زیادی به ویژه در نسل جوان به سمت اجرای نمایش های تئاتری گسیل شوند. ماحصل این حرکت، در کنار رشد تولیدات، طرح مضامین نو، ارتقای دیالوگ نویسی، آفرینش شخصیت های تازه در ادبیات نمایشی دفاع مقدس، تاکید بر زوایای پنهان وکمتر مورد توجه قرار گرفته شده مثل آسیب دیدگان جنگ، جانبازان، آزادگان و ... بود.

 

تئاتر در عرصه اجرا

براساس آماری که ریحانه حقیقت در گزارشی با عنوان «تئاتر دفاع مقدس به روایت آمار» ارائه می کند، در دهه 70 (مجله نمایش، شماره 84: 32-35) نیز فعالیت هنرمندان نمایشی قابل تامل است.

در این دوره هنرمندانی همچون حسین فدایی حسین، حسین پارسایی، فرهاد مهندس پور، حسین مسافر آستانه، نصرالله قادری، سعید کشن فلاح، مهرداد رایانی، علیرضا نادری، علیرضا حنیفی و ... تلاش های زیادی را در مسیر ارتقای فرهنگ دفاع مقدس و حفظ ارزشهای این حوزه کردند که ماحصلش تاکید و توجه بیشتر بر ارتقای جذابیت این نمایش ها بود.

 ماندگارترین نمایش این دهه، «زمستان 66» اثر محمد یعقوبی بود. یعقوبی این نمایش را با بازی پانته‌آ بهرام، ریما رامین‌فر، هومن برق‌نورد، رحیم نوروزی و محمدرضا حسین‌زاده در سالن چارسو اجرا کرد  و جایزه‌ اول کارگردانی، جایزه دوم نمایشنامه‌نویسی، جایزه‌ دوم و سوم بازیگری جشنواره فجر به آن تعلق گرفت. این نمایش یکی از پرمخاطب ترین های دهه 80 بود.

از دیگر آثاری که در این دهه به روی صحنه رفت می توان به  آیات کاری از  نعمت‌الله لاریان در تئاتر شهر، در عالم برهوت کاری از محمدعلی بخشنده در تالار هنر، قاب‌ بی‌تصویر اثر علی‌نقی رزاقی در تالار کوچک تئاتر شهر، همراه به نویسندگی حسین نوری و کارگردانی حمیدرضا سهیلی، خوان هشتم، نوشته مسعود سمیعی و کارگردانی علی مقدم، عطر گل یاد، به نویسندگی و کارگردانی کریم جوانشیر در مولوی، با من مثل دریا به نویسندگی و کارگردانی محمد جواد کاسه‌ساز در مولوی، فاطمه عنبر اثر محمد چرمشیر و به کارگردانی آتیلا پسیانی در خانه نمایش، شبیه پدر به نویسندگی سید حسین فدایی حسین و کارگردانی حسین پارسایی در چهارسو، تپه افلاک به نویسندگی سید حسین فدایی حسین و کارگردانی حسین پارسایی در چهارسو، چهارمین نامه به نویسندگی جمشید خانیان و کارگردانی مهدی مکاری در مولوی، کانال کمیل به نویسندگی سید حسین فدایی حسین و کارگردانی کورش زارعی در مولوی، پرگار مهر به نویسندگی فرهاد مهندس‌پور و کارگردانی حسین مسافر آستانه در تالار وحدت، عزیزمایی به نویسندگی و کارگردانی مهرداد رایانی مخصوص در تالار کوچک تئاتر شهر و ... اشاره کرد.

 

مهمترین جشنواره های تئاتر دفاع مقدس در دهه 70

یکی از اقدامات ارزشمندی که در راستای حفظ ارزشهای دفاع مقدس صورت گرفت، برگزاری جشنواره های مختلف در مناسبت ها و ادوار مختلف سال بود که به صورت مستمر در شهرها و استان ها انجام می گرفت.

از مهمترین جشنواره های دهه هفتاد  می توان به یادوراه دفاع مقدس اشاره کرد.

یادواره دفاع مقدس اولین اقدام سراسری دهه 70 و به نوعی مهمترین جشنواره این ژانر تئاتر است که از سال 1373 به کوشش بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های انقلاب اسلامی به دبیری ابوالفضل ( امیر) دژاکام شروع به فعالیت کرد.

این یادواره که در اولین سال فعالیت میزبان 211 نمایشنامه بود، سال 1374 به «جشنواره» تغییر نام داد. هرچند نام آن، یکسال بعد و با روی کار آمدن حسین مسافر آستانه، بار دیگر به یادواره تغییر کرد.

ارتقای یادواره به یادواره سراسری در سال 76، مهمترین تحول این رویداد هنری در دهه 70 به حساب می آید.

یادواره در سال های بعد نیز با تغییر و تحول در بخش های اجرایی و ورود تعزیه، نمایش تلویزیونی، نمایش های نظامی و انتظامی و ... ادامه یافت و همچنان نیز ادامه دارد.

جشنواره فتح خرمشهر از دیگر جشنواره هایی است که گرچه به پاس تلاش های رزمندگان در حماسه خرمشهر به صورت خودجوش توسط هنرمندان خرمشهری از جمله عبدالله حلیات، محمد رضا مطوری، سید یوسف موسوی، رضا دریس و عادل غزوان از سال 1377 اعلام حضور کرد، طی دو سال در سطح خرمشهر مانا بود اما به یکبار در سال 79 با حمایت مسئولان استانی و متولیان تئاتر، رنگ و بوی استانی گرفت تا دهه هشتاد را با گام های مستحکم تر آغاز کند.

جشنواره تئاتر فتح و معراج از دیگر جشنواره های مطرح دفاع مقدس در دهه هفتاد بود که به همت سازمان عقیدتی سیاسی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و از تلفیق دو جشنواره فتح و معراج راه اندازی شده بود.

سازمان عقیدتی سیاسی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ابتدا در سال 1370 جشنواره فتح را راه اندازی کرد و تا سال 1372 سه دوره از آن برگزار شد. در سال 1371 نیز به همت این سازمان، جشنواره دیگر با عنوان معراج شروع به کار کرد و دو دوره برگزار شد.

در سال 1373 با تشخیص کارشناسان این سازمان، این دو جشنواره با یکدیگر تلفیق و چهارمین جشنواره فتح، با عنوان جشنواره فتح و معراج از سال 1373 فراخوان داد. این جشنواره به صورت سالانه برگزار می شد.

جشنواره لاله های سرخ اندیمشک: یکی دیگر از جشنواره های مهم حوزه دفاع مقدش که از اوایل دهه 70 به همت هنرمندان این خطه برگزار شد، لاله های شرخ بود. این جشنواره که با هدف نکوداشت یاد و خاطره شهدای بمباران هوایی 4 آذر 1365 شهرستان اندیمشک –طولانی ترین بمباران هوایی تاریخ در یک شهر- که به عنوان روز مقاومت و پایمردی مردم این شهرستان نامگذاری شده، از سال 1371 شروع شد.

جشنواره های لاله های سرخ پس از مدتی در سطح منطقه ای میزبان هنرمندان شد و علاقه مندان استان های زاگرس نشین کشور شامل اصفهان، ایلام، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، خوزستان ، فارس ، کردستان، کرمانشاه، کهگیلویه و ‏بویر احمد، لرستان، مرکزی و همدان برگزار می شد.

جشنواره سراسری تئاتر بسیج  از دیگر جشنواره های مطرح دهه هفتاد است که از سال 1379  به همت معاونت فرهنگی نیروی مقاومت بسیج و با هدف معرفی حضور هنرمندان و گروههای تئاتری بسیج در عرصه های فرهنگ وهنرجامعه، انتقال وتبادل تجربیات وتعامل سازنده بین هنرمندان و رقابت سالم میان آنها، حفظ انسجام وسازمان دهی هنرمندان بسیجی، تربیت وپرورش هنرمندان کارآمد در راستای تاثیرگذاری بر فرهنگ عمومی جامعه و غنی سازی و استفاده بهینه از اوقات فراغت بسیج برگزار شد.

 

ادامه دارد...




مطالب مرتبط

نگاهی به فعالیت‌های تئاتر کشور در حوزه دفاع مقدس در سال 99:

در سال کرونا؛ زنجیره تعامل مخاطب با تئاتر مقاومت قطع نشد
نگاهی به فعالیت‌های تئاتر کشور در حوزه دفاع مقدس در سال 99:

در سال کرونا؛ زنجیره تعامل مخاطب با تئاتر مقاومت قطع نشد

ایران تئاتر-علی رحیمی: برگزاری 8 جشنواره تئاتری و اجرای عموم بیش از 7 نمایش با موضوع مقاومت در سال غافلگیری و شیوع کرونا و تعطیلی تماشاخانه ها، حاکی از عملکرد خوب هنرمندان و دست اندرکاران این گونه تئاتری در سال 99 است.

|

گفت‌وگوی ایران تئاتر با مدیر بخش خیابانی جشنواره تئاتر مقاومت

تئاتر برای همه، با هنرمندان نمایش‌ خیابانی معنا پیدا می‌کند
گفت‌وگوی ایران تئاتر با مدیر بخش خیابانی جشنواره تئاتر مقاومت

تئاتر برای همه، با هنرمندان نمایش‌ خیابانی معنا پیدا می‌کند

داریوش نصیری دانش آموخته کارشناسی در رشته کارگردانی سینما وکارشناسی ارشد ادبیات نمایشی و مدرس رشته بازیگری در دانشگاه است. نصیری مدیریت بخش خیابانی و محیطی هفدهمین دوره جشنواره تئاتر مقاومت را برعهده دارد. در روزهای برگزاری این دوره از جشنواه با او به گفت و گو پرداختیم.

|

بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(14)

ادعای بیشتر و زیبایی شناسی گسترده‌تر
بررسی اجراهای مهم تئاتر مقاومت در دهۀ 90 (بخش واپسین)
بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(14)

ادعای بیشتر و زیبایی شناسی گسترده‌تر
بررسی اجراهای مهم تئاتر مقاومت در دهۀ 90 (بخش واپسین)

ایران تئاتر- رضا آشفته: در دهه 90 بر تعداد تولیدات تئاتر مقاومت افزوده شده و همچنین با آنکه پدیده تازه ای بر آن پا ننهاده اما هنرمندان بسیاری با هنر قابل پذیرش مدعی کیفیت در خور تامل شده اند.

|

چهره های شاخصی که در کنار تدریس، هنر تئاتر را انتخاب کردند

بهترین مردم معلم می‌شوند
چهره های شاخصی که در کنار تدریس، هنر تئاتر را انتخاب کردند

بهترین مردم معلم می‌شوند

ایران تئاتر- علی رحیمی: بازهم ۱۲ اردیبهشت آمد، بازهم روز معلم شد،اما انگار بازهم خیلی از ما فراموش کردیم این روز فرصتی برای تکریم آن‌هایی است که دستمان را گرفتند، بلندمان کردند و ما را پله پله حرکت دادند تا همین جایی که هستیم.

|

ایران تئاتر به‌مناسبت روز کارگر بررسی می‌کند

تئاتر کارگری همچنان مهجور و کم فروغ
ایران تئاتر به‌مناسبت روز کارگر بررسی می‌کند

تئاتر کارگری همچنان مهجور و کم فروغ

ایران تئاتر- علی رحیمی: تئاتر کارگری از آن دست گونه‌هایی است که گرچه همزمان با سایر سبک‌های تئاتری در ایران نمایان شد اما همگام با آن‌ها رشد نکرد و همواره کم فروغ بوده و هست.

|

اجرای بیش از 185 نمایش در سال 99

فعال ترین هنرمندان تئاتر چه کسانی بودند؟
اجرای بیش از 185 نمایش در سال 99

فعال ترین هنرمندان تئاتر چه کسانی بودند؟

ایران تئاتر- علی رحیمی: سال 99، با وجود تمام سختی‌ها و مشکلات، هنرمندانی بودند که از هر فرصتی استفاده کردند تا به نوعی چراغ این هنر را زنده نگه دارند. ماحصل تلاش آن‌ها اجرای 185 نمایش بود.

|

نظرات کاربران