در حال بارگذاری ...
بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(9)

در مسیر آزمون و خطا؛ شاید
مروری بر آثار نمایشی چهاردهه تئاتر دفاع مقدس(بخش سوم؛دهه 80)

ایران تئاتر- علی رحیمی: تئاتر دفاع مقدس در حالی دهه هشتاد را سپری کرد که با افت و خیزهای زیادی همراه بود. افت و خیزهایی شاید در مسیر آزمایش و خطا...

پس از پیروزی انقلاب، گروهی از هنرمندان جوان پایه های جریانی را ریختند که به هنر انقلابی یا متعهد معروف شد.

این هنرمندان تلاش داشتند تا مطالبات مردمی را در قالب هنر و متاثر از تعالیم اسلامی و تفکر انقلابی منعکس نمایند. با آغاز جنگ تحمیلی این تفکر با هنر دفاع مقدس در هم آمیخت و به مرور با نام هنر مقاومت خود را بروز داد.

ژانری که طی 40 سال تلاش کرد تا گفتمان مقاومت را در میان مردم فرهنگسازی نماید.

همزمان با چهل سالگی دفاع مقدس فرصت را مغتنم شمردیم تا گذری کوتاه داشته باشیم بر چهل سال فعالیت هنرمندان این ژانر اختصاصی که در سایه گفتمان مقاومت در کشور شکل گرفت:

 

تئاتر در دهه هشتاد

تئاتر دفاع مقدس که در دوران جنگ تحمیلی با اشکال مختلف در جامعه معرفی شد و به مرور زمان و در دهه 70 دارای جریانی فکری و ساختاری نظام‌مند شده بود، در دهه هشتاد با وجود انتقادات قابل تاملی همچون نبود استراتژی مشخص، ضعف در نمایشنامه نویسی، عدم جذابیت موضوعات، تکراری بودن، عدم سرمایه گذاری، حمایت نامناسب و ... -از منظر کمی- حرکت رو به رشد خود را آغاز کرد و اگر افت و خیزهای میانه دهه هشتاد بگذریم، مسئولان تلاش زیادی برای بهره گیری از هنرمندان خلاق و علاقه مند در مسیر خلق آثار ماندگار داشتند.

 

نمایش های مهم دفاع مقدس در دهه هشتاد

براساس آماری که مهدی حامد سقایئان در مقاله «ارزیابی کمی و کیفی تولید تئاتر دفاع مقدس در ایران» مطرح می کنند، تئاتر دفاع مقدس از آغاز دهه 80 تا سالهای پایانی با یک سیر صعودی روبرو بوده است.

از مهمترین نمایش هایی که در دهه 80 به روی صحنه رفت، از خاک تا افلاک محمود فرهنگ بود که اول خرداد سال 85 در تئاترشهر به روی صحنه رفت و عنوان پرمخاطب ترین نمایش دفاع مقدس را به خود اختصاص داد.

داستان این نمایش که از مضمونی الهام گرفته از سال های دفاع مقدس برخوردار است به قرار ملاقات تعدادی از رزمندگان و فرماندهان برای چهل سال بعد باز می گردد که هرکس تا چهل سال بعد زنده ماند در موعد مقرر به سرقرار که خاکریزی در یکی از مناطق عملیاتی است حاضر شود.

نمایش از خاک تا افلاک در طی ۴۳ اجرا میزبان ۲۳۶۸۸ تماشاگر بود.

نمایش پچپچه های پشت خط نبرد اثر علیرضا نادری از دیگر آثار ماندگار در حوزه جنگ است که بارها به دست خودش و دیگران اجرا شده و هم اکنون یکی از مهمترین و ماندگارترین نمایشنامه ها در پرداختن به موضوعی پیرامون جنگ شده است.

این نمایش که در جشنواره دانشجویی سال 74 توسط علیرضا نادری به روی صحنه رفت و تعطیل شد، در سال 1380 بار دیگر توسط او در جشنواره فجر و در سال 1381 در تالار قشقایی به روی صحنه رفت. پچپچه های پشت خط نبرد همواره از آثار مخاطب پسند این دو دهه بوده است.

متولد 1361 از نیز می توان در زمره آثار مطرح دفاع مقدس در دهه 80 قرار داد. نمایشی که در سال 1389 به کارگردانی پیام دهکردی تماشاخانه ایرانشهر رفت. این نمایش با وجودی که براساس آیین‌نامه اجرایی تماشاخانه ایرانشهر نمایش‌هایی که فروش مناسبی داشته و با استقبال چشمگیر تماشاگران مواجه شوند تا زمانی که تقاضای اجرا داشته باشند می‌توانند به‌کار خود ادامه دهند اما به‌علت مخالفت با تمدید مجوز اجرا متوقف شد.

پاییز اثر نادر برهانی مرند در چهارسو، سه پاس از حیات طیبه نوجوانی نجیب زیبا به نویسندگی علیرضا نادری و کارگردانی علی یازرلو در سایه، چهار حکایت از چندین حکایت رحمان اثر علیرضا نادری در چهارسو، هزاردستان اثر مهرداد رایانی مخصوص در سایه، رعنا به نویسندگی حمیدرضا آذرنگ و کارگردانی سپیده‌ نظری‌پور در سایه، شب‌مویه‌ها به نویسندگی نغمه ثمینی و کارگردانی کورش زارعی در قشقایی، تهران زیر بال فرشتگان به نویسندگی و کارگردان نادر برهانی مرند در چهارسو، برفراز برجک‌ها به نویسندگی محمدرضایی راد و کارگردانی رحیم نوروزی در مولوی، رقصی چنین کاری از محمدرضایی راد در مولوی، 1383، تندباد خیال کاری از اعظم بروجردی در  مولوی، 1385، محرم زنده است، به نویسندگی و کارگردانی یعقوب صدیق جمالی در سایه، غم عشق کاری از نصرالله قادری، سایه، پسر کارون به نویسندگی هوشنگ هیهاوند و کارگردانی حسین مسافر آستانه در  تالار وحدت، بهار سرخ کاری از  هوشنگ هیهاوند و به کارگردانی حسین مسافر آستانه در تالار وحدت، 1380، مهمان سرزمین خواب به نویسندگی چیستا یثربی و کارگردانی آرش سهرابی در تالار سنگلج از دیگر آثار این دوره ده ساله است.

 

فراز و فرودهای یک یادواره  بزرگ

مهمترین و بزرگترین رویداد تئاتری در ژانر دفاع مقدس –یادواره دفاع مقدس- پرچه مسیر خوبی را طی می کرد اما در دهه هشتاد دچار فراز و نشیب های زیادی شد تا آنجا که در مقطعی اعتمادها، دلگرمی ها و انتظارها را از بین برد.

یادواره سراسری تئاتر دفاع مقدس که در دهه هفتاد با نظم خاصی حرکت می کرد، در دهه هشتاد نیز شروع خوبی داشت و هشتیمن دوره خود در ۲۹ اردیبهشت الی ۴ خرداد ۱۳۸۰ در تهران برگزار کرد.

در این دوره که علاوه بر 6 بخش صحنه‏، نوجوان، خیابانی، تعزیه، ویژه‏ی نیروهای نظامی و انتظامی، میهمان، نمایش تلویزیونی، بخشی نیز به تئاتر عروسکی اختصاص یافت700 نمایشنامه به دبیرخانه ارسال شد.

یکسال بعد، برنامه ریزان تئاتر دفاع مقدس بار دیگر عنوان جشنواره را بر این رویداد نمایشی گذاشتند. در این دوره با وجود حذف 3 بخش تعزیه، ویژه‏ نیروهای نظامی و انتظامی و میهمان، 747 نمایشنامه در 4 بخش صحنه‏، نوجوان، خیابانی نمایش تلویزیونی به دبیرخانه ارسال شد.

جشنواره که مسیر خود را پیدا کرده و مشتاقان هنری زیادی را به سمت خود کشیده بود، با افزایش تقاضاها، دهمین دوره را در دو مرحله، ابتدا به صورت منطقه‌ای و سپس سراسری برگزار کرد تا گروه‌های نمایشی برگزیده پس از طی یک مسیر رقابتی، برای جشنواره انتخاب شوند.

با آغاز یازدهمین دوره، حسین مسافر آستانه پس سال‌ها تلاش در مسیر ارتقای کیفی و کمی جشنواره، جای خود را به محمد جمال پور داد. هرچند محمد جمال پور نیز خیلی زود از دبیری جشنواره کنار رفت تا قرعه به نام سید محمد علوی بیفتد.

در این دوره  1013 اثر به دبیرخانه ارسال شد که پس از بازخوانی، در تهران و سه شهرستان ارومیه، کرمان و همدان به رقابت پرداختند.

در پایان این دوره به بعد، زمزمه تعطیلی جشنواره به گوش رسید. اخباری که در نهایت با اطلاعیه بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس به واقعیت پیوست. این بنیاد در تاریخ 16 اسفند 1383 طی اطلاعیه‌ای نسبتاً بلند، با اعلام تعطیلی این جشنواره، غنی‌سازی متون نمایشی، آشناسازی هنرمندان با حقایق جبهه و واقعیات دوران دفاع مقدس، تقویت گروه‌های نمایشی استان‌ها، رشد گروه‌های نمایشی بسیج و دانش‌آموزی و رفع تبعیض و نابرابری را از دلایل توقف برگزار این جشنواره عنوان کرد.

جشنواره تئاتر دفاع مقدس دو سال در سکوت به سر برد و گرچه امید آن می رفت که با احیایی که در سال 1386 با تلاش سعید کشن فلاح انجام داد، بقا یابد اما پس از دوازدهمین دوره خود، عطایش را به لقایش بخشید.

این جشنواره تا 1390 برگزار نشد و در همان سال با عنوان جدید «جشنواره سراسری تئاتر مقاومت» بار دیگر رونمایی شد.

 

فتح خرمشهر پله پله تا اوج

جشنواره فتح خرمشهر که از سال 77 به صورت خودجوش توسط هنرمندان خرمشهر شروع شده بود و در آخرین دوره دهه 70 به تدبیر مسئولان استانی و حمایت متولیان تئاتر استان، رنگ و بوی استانی به خود گرفته بود، در سال 1384 نیز پس از رفع کاستی ها، پا را فراتر گذاشت و این بار سایر منطق درگیر در جنگ را نیز تحت پوشش قرار داد و در هشتمین دوره این جشنواره هنرمندان استان های مرزی خوزستان، ایلام، کرمانشاه، کردستان و آذربایجان غربی امکان حضور یافتند.

مسئولان برگزاری جشنواره فتح خرمشهر که تمام تلاششان محکم کردن زیرساخت های برگزاری بود، در سال 86 خیز سوم خود را اینبار به سمت ملی شدن برداشت.

در این جشنواره –دهمین- که با عنوان جشنواره تئاتر ملی مقاومت ـ فتح خرمشهر از 3تا7 خرداد 86 به دبیری حسین ذوالفقاری برگزار شد، نمایش هایی از استان‌های هرمزگان، خوزستان، ایلام، آذربایجان غربی، کرمانشاه و خرمشهر به بخش نهایی راه یافتند.

پس از این حضور موفق، در سال 1387 به پیشنهاد اداره کل هنرهای نمایشی، دبیرخانه به تهران منتقل و جشنواره یازدهم با ارسال فراخوانی به سراسر کشور آغاز شد.

رشد سریع جشنواره باعث شد تا در دوازدهمین جشنواره سراسری تئاتر مقاومت ـ فتح خرمشهر زمزمه های بین المللی شدن آن به گوش رسد. حتی عباس بسی خاسته مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان خوزستان و دبیر جشنواره نیز در مصاحبه ای از ارسال نمایش هایی از لبنان، ترکیه، کردستان عراق، انگلیس، افغانستان و  فلسطین به جشنواره خبر داد. هرچند در نهایت به دلیل کیفیت پایین آثار، به نمایش های داخلی بسنده شد.

مدیران اجرایی جشنواره تئاتر فتح خرمشهر که چشم انداز بین المللی شدن را در سر می پروراندند در دوازدهمین دوره به این نتیجه رسیدند که هنوز پیکره کار آنقدر تنومند نشده که بتواند نظر هنرمندان مطرح جهان را به سمت خود جلب کند به همین دلیل سیزدهمین دوره جشنواره نیز همچنان در سطح ملی باقی ماند و طی یک دهه خود را به کشور معرفی کردند.

 

سایر جشنواره های دهه 80

در کنار این دوجشنواره مهم دفاع مقدس که همچنان سیر صعودی دارند، دهه 80 مملو از جشنواره های استانی، منطقه ای و سراسری بود که در زیر به بخشی از آنها اشاره می کنیم:

جشنواره لاله های سرخ اندیمشک

یکی دیگر از جشنواره های مهم حوزه دفاع مقدش که از اوایل دهه 70 به همت هنرمندان این خطه برگزار شد، لاله های سرخ بود. این جشنواره که با هدف نکوداشت یاد و خاطره شهدای بمباران هوایی 4 آذر 1365 شهرستان اندیمشک –طولانی ترین بمباران هوایی تاریخ در یک شهر- که به عنوان روز مقاومت و پایمردی مردم این شهرستان نامگذاری شده، از سال 1371 شروع شد.

جشنواره های لاله های سرخ پس از مدتی در سطح منطقه ای میزبان هنرمندان شد و علاقه مندان استان های زاگرس نشین کشور شامل اصفهان، ایلام، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، خوزستان ، فارس ، کردستان، کرمانشاه، کهگیلویه و ‏بویر احمد، لرستان، مرکزی و همدان برگزار می شد، طی دهه 80 همه ساله و بدون وقفه پیش رفت و جایگاه ویژه ای را میان هنرمندان باز کرد.

جشنواره سراسری تئاتر بسیج

جشنواره سراسری تئاتر بسیج یکی دیگر از جشنواره های فعال تئاتری دهه 80 است که به همت معاونت فرهنگی نیروی مقاومت بسیج و با هدف معرفی حضور هنرمندان و گروههای تئاتری بسیج در عرصه های فرهنگ وهنرجامعه، انتقال وتبادل تجربیات وتعامل سازنده بین هنرمندان و رقابت سالم میان آنها، حفظ انسجام وسازمان دهی هنرمندان بسیجی، تربیت وپرورش هنرمندان کارآمد در راستای تاثیرگذاری بر فرهنگ عمومی جامعه و غنی سازی و استفاده بهینه از اوقات فراغت بسیج برگزار شد.

این جشنواره که نقطه اوج خود را در دهه هشتاد سپری کرد تا سال 89، همه ساله برگزار شد.

جشنواره تئاتر مرصاد

در سال 1386 و همزمان با ایام عملیات غرور آفرین مرصاد، هنرمندان تئاتر استان کرمانشاه به منظور گرامیداشت یاد وخاطره شهدای این عملیات نخستین جشنواره تئاتر استانی مرصاد را در اسلام آباد غرب برگزار کردند.

این جشنواره که با حضور گروههایی از  اسلام آباد غرب،کرمانشاه، هرسین و کنگاور برگزار شد تا سال 89 در سطح استان باقی ماند.

در این سال با تدبیر مسئولان جشنواره مرصاد به صورت منطقه ای و با حضور استان‌های کرمانشاه‏، ایلام، لرستان، کردستان و همدان در استان کرمانشاه شهرستان اسلام‌آباد غرب برگزار گردید.

جشنواره تئاتر ایثار

در سال 1387 بنیاد شهید و امور ایثارگران در اقدامی ارزشمند، نخستین جشنواره تئاتر ایثار را با هدف  پاسداشت و گرامیداشت نام و یاد شهیدان بزرگوار و اشاعه فرهنگ ایثار و شهادت برگزار کرد.

این جشنواره که در دهه 80 دو بار طی سالهای 88 و 89 نیز تکرار شد و در دهه 90 با افت و خیز همراه گردید.

جشنواره تئاتر کودک و نوجوان ایثار

جشنواره سراسری تئاتر کودک و نوجوان ایثار از دیگر برنامه های دهه 80 بود که یکسال پس از جشنواره تئاتر ایثار به همت

بنیاد شهید و امورایثارگران در کرمانشاه برگزار شد.

در این جشنواره که فقط یکبار در سال 88 به اجرا در آمد و پس از آن در زیر مجموعه تئاتر ایثار به عنوان یک بخش مجزا تعریف شد، از بین ۱۲۰ اثر رسیده به دبیرخانه جشنواره ۳۰ اثر به مرحله بازبینی راه یافت که در نهایت ۱۲ اثر نمایشی برای اجرای نهایی انتخاب شدند.

پرده خوانی آزادگان

یکی دیگر از اقدامات هنری دهه 80، پرده خوانی آزادگان برای نخستین بار در تاریخ پرده خوانی و نقالی بود که توسط محسن میرزاعلی در نخستین همایش تئاتر خیابانی «فصل رهایی» از۲۵ تا۲۷ مردادماه 1389 رونمایی شد.

در این پرده خوانی که با محوریت دوران اسارت در دوران دفاع مقدس و بازگشت آزادگان به میهن طراحی شده بود، محسن میرزاعلی پرده ای از داستان اسارت آزادگان دفاع مقدس را روایت کرد.

 

ادامه دارد...




مطالب مرتبط

بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(8)

آغازی برای ماندگاری
مروری بر آثار نمایشی چهاردهه تئاتر دفاع مقدس(بخش دوم؛دهه 70)
بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(8)

آغازی برای ماندگاری
مروری بر آثار نمایشی چهاردهه تئاتر دفاع مقدس(بخش دوم؛دهه 70)

ایران تئاتر- علی رحیمی: با پایان جنگ تحمیلی، بازگشت رزمندگان به خانه و آزادی اسرا، ماندگاری گفتمان دفاع مقدس به عنوان یک اولویت در دستور کار مسئولان و هنرمندان قرار گرفت.

|

بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(10)

تثبیت ژانر مقاومت در تئاتر ایران
مروری بر آثار نمایشی چهاردهه تئاتر دفاع مقدس(بخش چهارم و پایانی ؛ دهه 90)
بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(10)

تثبیت ژانر مقاومت در تئاتر ایران
مروری بر آثار نمایشی چهاردهه تئاتر دفاع مقدس(بخش چهارم و پایانی ؛ دهه 90)

ایران تئاتر- علی رحیمی: تئاتر دفاع مقدس پس از چهار دهه پر افت و خیز، در دهه 90 توانست خود را به عنوان یک ژانر منحصر به فرد در بین هنرمندان تئاتر تثبت کند.

|

گفت‌وگوی ایران تئاتر با مدیر بخش خیابانی جشنواره تئاتر مقاومت

تئاتر برای همه، با هنرمندان نمایش‌ خیابانی معنا پیدا می‌کند
گفت‌وگوی ایران تئاتر با مدیر بخش خیابانی جشنواره تئاتر مقاومت

تئاتر برای همه، با هنرمندان نمایش‌ خیابانی معنا پیدا می‌کند

داریوش نصیری دانش آموخته کارشناسی در رشته کارگردانی سینما وکارشناسی ارشد ادبیات نمایشی و مدرس رشته بازیگری در دانشگاه است. نصیری مدیریت بخش خیابانی و محیطی هفدهمین دوره جشنواره تئاتر مقاومت را برعهده دارد. در روزهای برگزاری این دوره از جشنواه با او به گفت و گو پرداختیم.

|

بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(14)

ادعای بیشتر و زیبایی شناسی گسترده‌تر
بررسی اجراهای مهم تئاتر مقاومت در دهۀ 90 (بخش واپسین)
بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(14)

ادعای بیشتر و زیبایی شناسی گسترده‌تر
بررسی اجراهای مهم تئاتر مقاومت در دهۀ 90 (بخش واپسین)

ایران تئاتر- رضا آشفته: در دهه 90 بر تعداد تولیدات تئاتر مقاومت افزوده شده و همچنین با آنکه پدیده تازه ای بر آن پا ننهاده اما هنرمندان بسیاری با هنر قابل پذیرش مدعی کیفیت در خور تامل شده اند.

|

بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(13)

ظهور پدیده‌های مسلط بر تئاترمقاومت
بررسی اجراهای مهم تئاتر دفاع مقدس(بخش دوم)
بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(13)

ظهور پدیده‌های مسلط بر تئاترمقاومت
بررسی اجراهای مهم تئاتر دفاع مقدس(بخش دوم)

ایران تئاتر- رضا آشفته: دهۀ هشتاد، دهۀ شکوفایی تئاتر به لحاظ برخورداری از ساختارهای قابل تامل است که مضامین درگیر با زندگی را تحت پوشش قرار می‌دهد و به همین دلیل نیز تئاتر مقاومت یا همان دفاع مقدس از همین زمینه ها بهره‌مند است و پیوست می‌شود به جریانی که هنرمندانه درصدد رصد ...

|

بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(12)

پایه‌گذاری الگوها و بنیان‌های تئاتر مقاومت
بررسی اجراهای مهم تئاتر دفاع مقدس(بخش نخست)
بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(12)

پایه‌گذاری الگوها و بنیان‌های تئاتر مقاومت
بررسی اجراهای مهم تئاتر دفاع مقدس(بخش نخست)

ایران تئاتر- رضا آشفته: تئاتر مقاومت در دهه 60 و 70 چالش های جدی ای برای خوداندیشی و خودیابی داشت اما در این مسیر برخی از اجراها که بسیار انگشت شمارند توانستند در میان همۀ اجراهای آن دوران پیشنهاد و الگوی قابل پذیرش تری نسبت به درک واقعیت تلخ و تراژیک جنگ باشند و اما در آن دوران ...

|

بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(11)

برهم ریختن معادلات جنگ  یا صدای هشت سال حماسه
مروری بر نمایشنامه‌های ماندگار
بازخوانی 40 سالگی آغاز دفاع مقدس در عرصه هنرهای نمایشی(11)

برهم ریختن معادلات جنگ یا صدای هشت سال حماسه
مروری بر نمایشنامه‌های ماندگار

ایران تئاتر- رضا آشفته: برخی از نمایشنامه ها با هر میزان اعتبار کیفی از شهرت برخوردار می شوند و با اقبال همگانی همراه می شوند و همین خود دلیلی می شود که بارها به دست کارگردانان متعدد به اجرای عمومی برسند؛ در میان آثار مرتبط با جنگ تحمیلی نیز برخی از متون نمایشی از این فرصت بهره ...

|

نظرات کاربران