در حال بارگذاری ...
یادداشت سعید مستغاثی به بهانه هفته کتاب و کتاب‌خوانی

کتابفروشی از ابداعات تمدن اسلامی است

ایران تئاتر _ سعید مستغاثی: پرفسور زیگرید هونکه، مورخ و پژوهشگر معروف آلمانی در رساله دکترای خود به سال ۱۹۴۱ که در سال ۱۹۶۰ به صورت کتابی تحت عنوان خورشید الله بر فراز مغرب زمین در اروپا به چاپ رسید، درباره کتاب و کتاب دوستی در دوران تمدن اسلامی مطالب حیرت انگیزی می‌نویسد.

پرفسور زیگرید هونکه، مورخ و پژوهشگر معروف آلمانی در رساله دکترای خود که به صورت کتابی تحت عنوان "خورشید الله بر فراز مغرب زمین" در اروپا به چاپ رسید، درباره کتاب و کتاب دوستی در دوران تمدن اسلامی می‌نویسد:
"...کتاب دوستی در بین همه مسلمانان از هر دسته وجود داشت، نه تنها بین دانشمندان بلکه هر فرد خود ساخته ای از مردان بزرگ کشور گرفته تا ذغال فروش، از قاضی گرفته تا موذن، مشتریان دائم کتابفروشی ها بودند. در یک کتابخانه متوسط خصوصی یک فرد اسلامی در قرن دهم میلادی، تقریبا بیش از جمع کل کتابهای کتابخانه های اروپا کتاب یافت می شد. این گرمی بازار کتاب، یک ساله و یا ده ساله پایان نیافت، بلکه قرن ها همچنان ادامه داشت. این یکی از عوامل مهم اقتصاد اسلامی شد که هرساله میلیاردها برای خرید کتاب پرداخت می شد. تنها کتابخانه نظامیه دانشگاه معروف بغداد، بودجه سالیانه خرید کتاب و آثار خطی دیگرش، یک میلیون و نیم فرانک طلا بود..."
پرفسور زیگرید هونکه درباره چرخه اقتصادی ناشی از رواج فوق العاده کتاب در تمدن اسلامی اضافه می کند:
"... صدها هزار نفر به خاطر کتاب دوستی جامعه، به کار و نان می رسیدند. آنجا رونویسان و خوشنویسان در فن خود، هنرمندان واقعی بودند. هرکتابخانه و هرکتابفروشی، تعدادی از این افراد را به کار مشغول می داشت. اینها اکثرا طلبه هایی بودند که هم کار می کردند و هم درس می خواندند و یا افراد با هوش و بی پولی بودند که بدینوسیله درآمدی داشتند. کاغذسازها هم در کارخانه های کاغذسازی شان و همچنین در آسیاهای خردکننده و نرم کننده مواد اولیه کاغذ، در شهرهای سمرقند، بغداد، دمشق، طرابلس شام، طبریه در فلسطین و یاتیفا واقع در بلنسیه اندلس، مشغول به کار بودند. صحاف ها هم کاغذ را به نوع صحافی چینی، دو تا، سه تا، چهارتا، هشت تا و شانزده تا کرده، به قواره های متداول و معروف به منصوری یا فولیو Folio بغدادی، ربعی یا کوارت Quart، هشت قسمتی یا اکتاو Oktav (همانطور که امروز در اروپا نیز آنچنان نامیده می شوند)، تبدیل کرده، بعد از آن جزوات را ته دوزی کرده و صحاف های چرم کار برای آنان جلد چرمی نقش دار می ساختند..."
پرفسور زیگرید هونکه پس از تحقیق و مطالعه درباره وضعیت کتاب و کتابداری در سرزمین های اسلامی و در دوران تمدن اسلامی با شگفتی می نویسد:
"... و در اینجا شغل کتابفروشی مانند داروفروشی، یکی از ابداعات تمدن اسلامی است. کتابفروش، واسطه فرهنگ بود و کتابفروشی، مرکز فرهنگی شهر. این چیزهایی بود که مدتهای مدید، فقط در نزد مسلمانان رایج بود.
"پیش کتابفروش"ها اسم بازار کتابفروش ها در بغداد بود واقع در باب البصره، جایی که صدتا دکان کتابفروشی قرار داشت. دانشمندان بغداد و جهان اسلامی در اینجا همدیگر را ملاقات می کردند. جایی که دائما طغیان های قلب و عقل در هم مخلوط می شدند. در اینجا فیلسوف و شاعر و منجم، در کنار همدیگر در میان نشریات جدی، تفحص و جستجو می کردند و همین جاست که طبیب و تاریخ دان و دوستداران کتاب، دنبال مجلدات کهنه می گشتند. در اینجا بحث می کردند و تکه هایی را برای هم دیگر می خواندند. اینجا، مرکز مبادلات علمی بود.
"تبادل افکار"، اسم یکی از کتاب هاست که در حدود سال 1000 میلادی انتشار یافت و 106 گفت و گو بین دانشمندان را یادداشت کرده که برخی در خانه یکی از فلاسفه اسلامی و بعضی دیگر دربازار کتابفروش ها رخ داده اند. در اینجا و در همین زمان، ابن ندیم کتابفروش، از مشتری هایش پذیرایی می کند. او یکی از معروفترین کتابفروشی های بغداد است وخود دانشمندی عالیرتبه و نامی به شمارمی آید..."
زیگرید هونکه (۲۶ آوریل ۱۹۱۳- ۱۵ ژوئن ۱۹۹۹) نویسنده، شرق شناس و دانشمند مذهبی آلمانی و توحیدگرا بود، او برای کارش در زمینه مطالعات دینی شناخته شده است. هونکه همچنین برای مطالب مستندش درباره تاثیر مسلمان در اروپا و ارزش های غربی شناخته شده بود. از هونکه آثار متعددی درباره تمدن اولیه اسلام و رابطه آن با جهان غرب و اروپا به جای مانده است. بخش عمده‌ای از آثار زیگرید هونکه به اسلام و تمدن اسلامی اختصاص دارد که برجسته ترین آن ها کتاب «خورشید الله بر فراز مغرب زمین» (Allahs Sonne Überdem Abendland) است.
در مقدمه کتاب "خورشید الله برفراز مغرب زمین" ، حذف دوران تمدن اسلامی از تاریخ تمدن ، یکی از سیاه ترین سانسورهای این تاریخ ذکر شده است:
" ... انسان دلتنگ می شود وقتی اینقدر دروغ و تحریف در کتاب های تاریخ تمدن می خواند. به خصوص کتاب هایی که در این هفتاد سال اخیر نوشته شده است. همه جا صحبت از اومانیسم و رنسانس و تمدن یونان است. ولی کسی نمی پرسد آخر رنسانس از کجا آمد؟ اروپایی که تقریبا یک هزار سال پیش در جهل و نادانی و کثافت و خفت زندگی می کرد، چطور شد که یکباره عشق به علم در او بوجود آمد؟
آخر در فاصله بین تمدن یونان تا رنسانس یک هزار و پانصد سال تاریخ قرار دارد. چرا در این مدت اروپا بیدار نشد و از به اصطلاح تمدن یونان تجدید حیات نکرد؟ چرا این کار بلافاصله پس از جنگ_های صلیبی انجام شد؟ کسی نمی پرسد که ملل مسلمان چه نقشی در بیداری اروپا داشت؟ و مقام علمی و صنعتی ملل اسلامی در این زمان ششصد سال بعد از مسیح یعنی از ابتدای ظهور اسلام تا جنگ های صلیبی در چه سطحی نسبت به اروپای آن زمان و حتی نسبت به اروپای امروزه بود؟
شاید اگر کسی پیدا می شد و مختصری هم در این باره می نوشت، کسی توجه به نوشته او نمی کرد. شاید خواننده سرد و بی علاقه از آن می گذشت... اروپا در این مورد حتی الامکان سعی داشت این تاریخ را کتمان کند و از آن صحبتی به میان نیاورد که خودش را تقریبا بانی این تمدن صنعتی جدید وانمود کند و هم اینکه احساس شخصیت را در ملل اسلامی بیدار نکند که عواقب مشکلی را در این صورت برای خودش پیش بینی می کرد.
دیگر اینکه جهان اسلام در زیر ضربه های استعمار فرصت آن را نداشت به حول و حوش خودش بیندیشد و اگر چنین میلی هم در بعضی وجود داشت، آن را اروپایی ها موذیانه به دوران ماقبل اسلام رهبری می کردند و هربار دم از داریوش و کوروش می زدند تا عالی ترین دوران علم و صنعت که همان دوران صدر اسلام بود، به فراموشی بسپاریم. به این ترتیب ما را به جای بسیار دوری حواله می دادند که خطری برایشان نداشته باشد یعنی خطر تجدید حیات تمدن و صنعت و علم دوستی و استقلال ..."
مطالب مفصل در این باب در کتاب "برگ های گمشده از تاریخ تمدن اسلامی" تالیف نگارنده آمده که می توانید آن را در این کتاب همراه با صدها مطلب دیگر از ناگفته ها و گوشه های پنهان تاریخ تمدن اسلامی بخوانید.




مطالب مرتبط

نگاهی به غفلت از خلق آثار نمایشی متعدد درباره یک واقعه تاریخی پر اشک و خون

...اینجا لندن است ، رادیوی BBC ، اکنون دقیقا نیمه شب است...
همراه با واکاوی سوژه های  جدید درباره کودتای 28 مرداد
نگاهی به غفلت از خلق آثار نمایشی متعدد درباره یک واقعه تاریخی پر اشک و خون

...اینجا لندن است ، رادیوی BBC ، اکنون دقیقا نیمه شب است...
همراه با واکاوی سوژه های جدید درباره کودتای 28 مرداد

ایران تئاتر : به نظر می رسد تاریخ پر فراز و نشیب کشوری مثل ایران که در منابع تاریخی و ادبی خود مملو از گلوگاه های سرنوشت ساز و بی شمار افراد نقش آفرین در آنهاست آنچنان که باید و انتظار می رود مورد بهره برداری قرار نگرفته است .

|

گام به گام با حیات دشوار هنرهای نمایشی در بحران کرونا (16)

مقایسه حمایت های فیل و فنجان از تئاتر 
اروپایی ها با قرنطینه تئاتر چه کردند ؟
گام به گام با حیات دشوار هنرهای نمایشی در بحران کرونا (16)

مقایسه حمایت های فیل و فنجان از تئاتر
اروپایی ها با قرنطینه تئاتر چه کردند ؟

ایران تئاتر – سید رضا حسینی: این روزها علاوه بر ایران دیگر کشورهای جهان نیز به دلیل افزایش میزان شیوع ویروس کرونا در شرایط قرنطینه به سر می‌برند. این موضوع سبب شده است تا بسیاری از کسب و کارها از جمله کسب و کارهای هنری و به خصوص هنرهای نمایشی مانند تئاتر به شدت تحت تاثیر قرار ...

|

با حضور مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان

کتابخانه تخصصی تئاتر یزد افتتاح شد
با حضور مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان

کتابخانه تخصصی تئاتر یزد افتتاح شد

آیین بازگشایی رسمی کتابخانه تخصصی تئاتر یزد با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، انجمن هنرهای نمایشی و موسسه فرهنگی و هنری پاژایوان کویر و با حضور مجید جوادیان زاده مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان یزد به صورت مجازی برگزار شد.

|

در گفت و گوی علی اکبر عبدالعلی زاده با فریدون جنیدی بررسی شد

ایران همچنان مرکز جهان است
بیدار ‌شدن دوباره ملیت ایرانی با خلق آثار هنری
در گفت و گوی علی اکبر عبدالعلی زاده با فریدون جنیدی بررسی شد

ایران همچنان مرکز جهان است
بیدار ‌شدن دوباره ملیت ایرانی با خلق آثار هنری

ایران تئاتر - علی اکبر عبدالعلی زاده  : با فریدون جنیدی در اهمیت زبان فارسی و نقش آن در حفظ سپهر فرهنگ ایرانی سخن گفتیم و او از بازگشت به فرهنگ ایرانی ،خود شناسی براساس متون تاریخی ایران و ایجاد برنامه‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت برای بازسازی فرهنگ خود به عنوان مسیر ...

|

ده فیلم  ایرانی که به یک حرفه هنری پرداخته اند

نگریستن به حرفه تئاتر از دریچه سینما
ده فیلم ایرانی که به یک حرفه هنری پرداخته اند

نگریستن به حرفه تئاتر از دریچه سینما

ایران تئاتر – سید رضا حسینی: سینما به عنوان پدیده‌ای که پس از تئاتر به وجود آمده همیشه وامدار این هنر نمایشی قدیمی بوده است. از همین رو جای هیچ گونه تعجبی نیست که بسیاری از فیلمسازان جهان گاهی در آثار خود اشارات مستقیم یا غیر مستقیمی به تئاتر داشته‌ باشند.

|

ایران‌تئاتر به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی بررسی می‌کند؛

آغوش گرم کتاب‌های تئاتری در روزهای سرد کرونایی
ایران‌تئاتر به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی بررسی می‌کند؛

آغوش گرم کتاب‌های تئاتری در روزهای سرد کرونایی

ایران‌تئاتر: در سال 1372 خورشیدی 24  آبان به عنوان روز کتاب و کتاب‌خوانی تعیین شد. این روز، یکی از روزهای هفته کتاب نیز هست. نخستین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران در روزهای چهارم تا دهم دی ماه سال 1372 با پیام رهبر فرزانه انقلاب اسلامی برگزار شد. در هفته کتاب، در مدارس، مساجد، ...

|

گام به گام با حیات دشوار هنرهای نمایشی در بحران کرونا (4)

ویروس کرونا چگونه بر تغییر روش‌اجرای نمایش تاثیر گذاشت؟
نگاهی به تلاش های صورت گرفته برای  جذب مخاطب
گام به گام با حیات دشوار هنرهای نمایشی در بحران کرونا (4)

ویروس کرونا چگونه بر تغییر روش‌اجرای نمایش تاثیر گذاشت؟
نگاهی به تلاش های صورت گرفته برای جذب مخاطب

ایران تئاتر – سید رضا حسینی: پس از شیوع ویروس کرونا هنرهای نمایشی تاثیر فراوانی از شرایط تازه پذیرفت و حتی در مقطعی که قرنطینه از سوی برخی کشورهای جهان اجباری شد، به طور کامل به حاشیه رفت. با این حال تئاتر توانست به مدد استفاده از برخی خلاقیت‌های تازه به راه خود ادامه دهد.

|

نگاهی به تجربه مشابه دیگران برای مقابله با بحران در سالن‌های نمایش

تئاتر آلمان چگونه توانست خود را با شیوع کرونا سازگار کند؟
نگاهی به تجربه مشابه دیگران برای مقابله با بحران در سالن‌های نمایش

تئاتر آلمان چگونه توانست خود را با شیوع کرونا سازگار کند؟

ایران تئاتر - سید رضا حسینی: شیوع ویروس کرونا در سطح جهان تاثیر فراوانی بر بسیاری از عادت‌های مردم شهرنشین از جمله نوع حضور آنها در سالن‌های تئاتر داشت و برخی از این عادت‌های قدیمی را تغییر داد. با این حال اهالی تئاتر در کشورهایی مانند آلمان به لطف تطبیق با اجرای شیوه‌های ...

|

نگاهی به ده خیانت مهم تاریخ معاصر ایران به بهانه روز مبارزه با استکبار جهانی

خائنانی که با بدخواهان در آمیختند و نفرین شدند
نگاهی به ده خیانت مهم تاریخ معاصر ایران به بهانه روز مبارزه با استکبار جهانی

خائنانی که با بدخواهان در آمیختند و نفرین شدند

ایران تئاتر - سید رضا حسینی : می‌توان از لابه‌لای برگ‌های پر شمار و رنگ‌پریده آن نام خیانتکاران فراوانی را بیرون کشید. مردمانی از همین آب و خاک که به سرزمین خود خیانت کردند و به خدمت بیگانه در آمدند تا مقاصد آنها را اجرا کنند.

|

نظرات کاربران