در حال بارگذاری ...
به مناسبت سالگرد شهادت سید مرتضی آوینی

حکایت غریب راوی روایت فتح

ایران تئاتر- سعید مستغاثی: بسیجی عاشق کربلاست و کربلا را تو مپندار که شهری است در میان شهرها و نامی است در میان نام‌ها. نه،کربلا حرم حق است و هیچ‌کس را جز یاران امام حسین (علیه السلام) راهی به سوی حقیقت نیست.کربلا، ما را نیز در خیل کربلاییان بپذیر. ما می‌آییم تا بر خاک تو بوسه زنیم و آن‌گاه روانه‌ دیار قدس شویم...

این جملات را طی سالهای 65-1364هرهفته پنجشنبه شب ها که مجموعه مستند "روایت فتح" از شبکه یک سیما نمایش داده می شد، در پایان هر قسمت و در انتهای نوحه پرشور و حماسی "کربلا، کربلا ما داریم می آییم" اکبر شریعت با صدایی محزون و دلنشین پخش می گردید و به آن قسمت از "روایت فتح"، حال و هوایی دیگر می بخشید. صدای محزونی که در واقع راوی روایت بود.

همان راوی که سیّد مرتضی آوینی نام داشت و خود سازنده مجموعه "روایت فتح" به شمار می رفت که برای نخستین بار، با ساختاری جدید و بکر، براساس شخصیت های گمنام جبهه های رزم به ناگفته ها و نانموده های جنگ تحمیلی و دفاع مقدس پرداخت.

مجموعه "روایت فتح" طی 5 فصل تا پایان جنگ را روایت کرد و پس از آن نیز با 4 قسمت درباره "عملیات مرصاد" و سپس دو فصل دیگر به نام های "شهری در آسمان" درباره اشغال و آزادسازی خرمشهر و همچنین "با من سخن بگو، دو کوهه" پس از پایان جنگ نیز توسط سیّد مرتضی ادامه پیدا کرد.

سید مرتضی پیش از آن نیز بنا به گفته خودش، فیلم های مستند بسیاری برای تلویزیون ساخته بود:

"... از سال 58 و 59 تاکنون بیش از یکصد فیلم ساخته ام که بعضی عناوین آنها را ذکر می کنم: مجموعه «خان گزیده ها»، مجموعه «شش روز در ترکمن صحرا» ، «فتح خون »، مجموعه «حقیقت »، «گمگشتگان دیار فراموشی (بشاگرد)»، مجموعه «روایت فتح » (نزدیک به هفتاد قسمت)...."[1]

شاید حدود دو دهه و نیم قبل از این سخنان، سیّد مرتضی آوینی، اصلا به ذهنش، چنین مسیری راه نمی یافت. یعنی همان زمانی که در سال ۱۳۴۴ به عنوان دانشجوی معماری وارد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد. در قلب محافل شبه روشنفکری آن روزگار که با فنجان های قهوه و سیگار و کلاه کج و مارکس و مارکِز و شعرهای شاملو و فروغ فرخزاد و ... فخر می فروختند و تظاهر می کردند! سیّد مرتضی خود درباره آن روزگار می گوید:

"... تصور نکنید که من با زندگی به سبک و سیاق متظاهران به روشنفکری ناآشنا هستم، خیر، من از یک راه طی شده با شما حرف می زنم. من هم سال های سال در یکی از دانشکده های هنری درس خوانده ام، به شب های شعر و   گالری های نقاشی رفته ام. موسیقی کلاسیک گوش داده ام. ساعت ها از وقتم را به مباحثات بیهوده درباره چیزهایی که نمی دانستم گذرانده ام. من هم سال ها با جلوه فروشی و تظاهر به دانایی بسیار زیسته ام. ریش پروفسوری و سبیل  نیچه ای گذاشته ام و کتاب «انسان تک ساحتی» هربرت مارکوزه را (بی آنکه آن زمان خوانده باشمش) طوری دست گرفته ام که دیگران جلد آن را ببینند و پیش خودشان بگویند: «عجب فلانی چه کتاب هایی می خواند، معلوم است که خیلی می فهمد» ..." [2]

سیّد مرتضی همه دوران دانشگاهش را در همین محافل شبه روشنفکری سر کرد. اما چرا می گوییم شبه روشنفکری؟ این کلام خود شهید آوینی است که می گوید:

"... انتلکتوئلیسم یا روشنفکری شجره ای است که جز در خاک غرب نمی روید. روشنفکری از لحاظ تاریخی، اقتضائات و موجباتی دارد که در هیچ جای دیگر از کره زمین پا نمی گیرد. رجوع همه روشنفکران دیگر در سراسر کره زمین به مرجع آنها (غرب) است و غرب زدگی معنایی جز این ندارد. بنابراین هیچ روشنفکری جز روشنفکر غربی اصیل نیست. پس بهتر است که روشنفکران سایر مناطق و اقوام کره زمین و بالخصوص روشنفکران این سوی عالم را "شبه روشنفکر" بخوانیم...از یک لحاظ دیگر شبه روشنفکری نسبت به اصل آن پست تر است چراکه شبه روشنفکر "مقلد" است و روشنفکر، اصیل و مستقل و بدون تردید مقلد غرب بودن (غرب زدگی) از غربی بودن به مراتب بدتر است..."[3]

اما سیّد مرتضی وقتی با سخنرانی ها و اعلامیه های امام آشنا شد، گویی گمشده سالیانش را پیدا کرده و همه جهان و جهان بینی اش به کلی تغییر کرد.وقتی نسیم انقلاب اسلامی به مشامش رسید،همه آن گذشته را دور ریخت.او می گوید:

"... با شروع انقلاب حقیر تمام نوشته های خویش را اعم از تراوشات فلسفی، داستان های کوتاه، اشعار و ... در چند گونی ریختم و سوزاندم و تصمیم گرفتم که دیگر چیزی که «حدیث نفس» باشد ننویسم و دیگر از خودم سخنی به میان نیاوردم."[4]

مقام معظم رهبری درباره این تغییر و تحوّل شهید آوینی فرموده اند:

"... یکی از مدیران دستگاههای فرهنگی درباره‌ی یک نفر از همین چهره‌های معروفِ فرهنگىِ خوب (که امروز جزو شهدای عالی مقام ماست و من خیلی به او علاقه داشتم و همیشه به دستگاههای مختلف فرهنگی توصیه می کردم که از وجودش استفاده کنید) چند عکس به من نشان داد که مربوط به قبل از انقلابِ او بود و او را در مناظری (که آن زمان برای جوانان خیلی پیش می آمد) نشان می داد. آن آقا به من گفت: بفرما! این همان کسی است که شما این‌طور از او تعریف می کنید! من عکس ها را که نگاه کردم گفتم ارادتم به این شخص بیشتر شد، چون او در این محیط بوده و حالا این‌گونه شده است؛ حتماً باید از ایشان استفاده کنید!..."[5]

امام و انقلابش، آنچنان سیّد مرتضی را دگرگون ساخته بود که اساسا زندگی و مرگ را به گونه ای دیگر می دید. چنانچه نوشت و گفت (و به آن نیز عمل کرد):

"... زندگی زیباست، اما شهادت از آن زیباتر است؛ سلامت تن زیباست، اما پرنده‌ی عشق، تن را قفسی می‌بیند که در باغ نهاده باشند. و مگر نه آنکه گردن‌ها را باریک آفریده‌اند، تا در مقتل کربلای عشق، آسانتر بریده شوند و مگر نه آن‌که از پسر آدم، عهدی ازلی ستانده‌اند که حسین را از سر خویش، بیشتر دوست داشته باشد و مگر نه آن‌که خانه تن، راه فرسودگی می‌پیماید تا خانه روح، آباد شود و مگر این عاشق بی‌قرار را بر این سفینه سرگردان آسمانی،که کره‌ زمین باشد، برای ماندن در اصطبل خواب و خور آفریده‌اند و مگر از درون این خاک، اگر نردبانی به آسمان نباشد، جز کرم‌هایی فربه و تن‌پرور برمی‌آید..."

شهید سیّد مرتضی آوینی، در کنار فیلمسازی مستند، با نگرشی انقلابی به نوشتن و نقد و تحلیل هنر و سینما نیز روی آورد. او زبان صریح و بدون رودربایستی داشت و همین صراحت و تاکید بر اصول، موجب شده بود که از سوی جناح های مختلف فرهنگی و هنری مورد حمله و هجوم قرار گیرد. اما این هجوم، عمدتا از سوی طیفی بود که ریشه های خود را در تاریخ به اصطلاح روشنفکری این دیار جستجو می کرد و خویش را مدعی تجدد و آزاد اندیشی می دانست.

شهید آوینی از تعریف سینما و مخاطب نوشت، از عرفان و جریان سینمای شبه روشنفکری، از سینمای ملی و سینمای هنری، از آموزش ها و نگرش های هنری، از پس زمینه جریان های فکری معاصر و غرب زدگی و ...و بسیاری از مسائل مبتلابه جامعه فرهنگی و هنری و فکری ما که گویا برای همین امروز نوشته شده است.

آوینی با صراحت درباره سینمای ایران و ماهیت آن، سخن گفت:

"... سینمای کنونی ایران هویتی ایرانی ندارد و هواداران آن در خارج از کشور، عموما مخالفان انقلاب اسلامی و منتقدان جشنواره ای هستند و اصلا این سینما، مردم را مخاطب خویش نمی داند، چه در داخل کشور و چه در خارج کشور... سینمای ایران گرفتار بحران هویت است و این بحران به این دلیل ایجاد شده که سینما، از مردم و غایات فرهنگی مقدس آنان دور است. فیلم های سینمای ایران پس از انقلاب عموما سعی دارند که از انقلاب رد شوند و به همین دلیل غالبا هیچ نشانی از این زمان و مشخصات فرهنگی و اجتماعی آن در فیلم ها وجود ندارد."[6]

همین اعتقاد و باور سیّد مرتضی آوینی درباره سینمای ایران بود که یکی از پرچالش ترین و بی پرده ترین هجمه های جریان شبه روشنفکری علیه او را در جلسه ای پس از دهمین جشنواره فیلم فجر در "سمینار بررسی سینمای پس از انقلاب" بوجود آورد. در آن سمینار، تقریبا همه آنهایی که ادعای سینمای شبه روشنفکری داشتند و خود را اخلاف موج نو این سینما می دانستند، شهید آوینی را به قول خودش "به محاکمه کشیدند". او خود، جلسه یاد شده را این چنین شرح می دهد:

"جماعت، عجیب برآشفته بودند و دیگر حتی رعایت پرستیژ را هم که از اهم واجبات آداب روشنفکری است، نمی کردند. توی سوالات یکدیگر می دویدند و اجازه حرف زدن به من نمی دادند. اول، خانم نجم (مجری جلسه) خودش هم به جانب مخالفان سخنان من غلطیده بود اما بعد که برآشفتگی و پرخاشگری آنان را دید، آهسته گفت"عجب دیکتاتورهایی شده اند"[7]

همان هایی که در آن سمینار، سیّد مرتضی آوینی را "بازجویی" کردند، پس از شهادت آوینی، بیش از همه سنگ او را به سینه زدند و سعی داشتند تا از این نمد برای خود کلاهی ببافند! از فضای ضد فرهنگی سالهای به اصطلاح سازندگی و اصلاحات استفاده کرده و هرآنچه سیّد مرتضی نقد و نفی کرده بود را به او نسبت دادند. او را سمبل روشنفکری خواندند! و طرفدار تجدد!! و ... با استفاده از رسانه های زنجیره ای خویش، سعی در مصادره به مطلوب وی کرده و می کنند. سخنان و نوشته هایش را سانسور کردند و آنچه از او مد نظرشان بود، نشر دادند و آنچه نمی پسندیدند و تیشه به ریشه خود می دانستند، پنهان ساختند.

همین دسته افراد بودند که زمانی شهید سیّد مرتضی را به دلیل گذشته اش شماتت کرده و در مقابل حضورش در مراکز و نهادها و سازمان های فرهنگی مانع تراشی می کردند. رهبر معظم انقلاب در مورد این افراد می فرمایند:

"... در سالهای اوّلی که ستاد انقلاب فرهنگی تشکیل شده بود، نسبت به ریخت و قیافه‌ جوانانی که می خواستند وارد دانشگاه شوند، خیلی سخت گیری می کردند. حالا از طنزهای روزگار این است که همان آدم هایی که آن‌وقت آن کارها را می کردند، الان از این طرف پشت‌بام پایین افتاده‌اند که دیگر به هیچ‌وجه نمی شود جلوشان را گرفت!..."[8]

 

[1] - سینما مخاطب – آینه جادو – جلد سوم – انتشارات واحه

[2] - سفر به کجا؟ - آینه جادو –جلد دوم – نشر واحه

[3] - سینما مخاطب – پیشین

[4] - نگاهی دوباره به روایت فتح – آینه جادو – جلد سوم – پیشین

[5] - بیانات مقام معظم رهبری در دیدار مسئولان سازمان صدا و سیما با ایشان – 15 بهمن 1381 – وب سایت خامنه ای دات آی آر

[6] - فصلنامه سوره سینما- فصل دوم – شماره اول- بهار 1371

[7] - همان

[8] - بیانات مقام معظم رهبری در دیدار مسئولان سازمان صدا و سیما با ایشان – پیشین

 




مطالب مرتبط

سه روایت حمید داوود آبادی از شهیدآوینی

در فکه،چه خبرهاست هنوز؟!
سه روایت حمید داوود آبادی از شهیدآوینی

در فکه،چه خبرهاست هنوز؟!

ایران تئاتر- حمید داوودآبادی: نترسید،هنوزآن‌قدر کم نیاوردم که به"خاطره‌سازی"روی بیاورم. نه با شهیدآوینی رفیق بودم،نه دوست،نه همکار و همرزم،که مثل ماه‌های آخرحیاتش،به او ظلم کنم و اشکش رادربیاورم!

|

بازخوانی مقاله ای از سید مرتضی آوینی  در آستانه روز هنر انقلاب اسلامی (1)

آیا تئاتر زنده می ماند؟
بازخوانی مقاله ای از سید مرتضی آوینی در آستانه روز هنر انقلاب اسلامی (1)

آیا تئاتر زنده می ماند؟

ایران تئاتر : درآستانه 20 فروردین ؛ روز هنر انقلاب اسلامی بازخوانی اندیشه سید شهیدان اهل قلم که شهادتش بهانه نامگذاری این روز است و اندیشه اش همچنان پویا خالی از لطف نیست . مطالبی که نزدیک به 30 سال پیش نوشته شده ولی همچنان تازگی دارد و در حوزه فرهنگ و هنر نقشی راهبردی ایفا می کند ...

|

معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی:

حمایت از هنر با قوانین متناسب با توسعه هنر انجام می شود
افزایش اعتبار و فضاهای هنری متناسب توسعه انسانی هنر نیست
معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی:

حمایت از هنر با قوانین متناسب با توسعه هنر انجام می شود
افزایش اعتبار و فضاهای هنری متناسب توسعه انسانی هنر نیست

معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: حمایت از هنر اتفاق نخواهد افتاد مگر قوانین متناسبی درباره توسعه هنر، فعالیت های هنری و صنایع وابسته به آن تدوین شود.

|

مروری بر ادبیات داستانی بعد از انقلاب به مناسبت هفته هنر انقلاب اسلامی

رمان‌های جذاب برای خلق آثار نمایشی
مروری بر ادبیات داستانی بعد از انقلاب به مناسبت هفته هنر انقلاب اسلامی

رمان‌های جذاب برای خلق آثار نمایشی

ایران تئاتر – سید رضا حسینی: اکنون بیش از دو دهه است که روز ۲۰ فروردین ماه به عنوان «روز هنر انقلاب اسلامی» شناخته می‌شود. هفته پس از آن نیز به مناسبت یادبود شهید سید مرتضی آوینی هفته هنر انقلاب اسلامی نام‌گذاری شده است. به مناسبت فرا رسیدن هفته هنر انقلاب اسلامی بر آن شدیم تا ...

|

نظرات کاربران