در حال بارگذاری ...
در گفت‌وگو با پژوهشگر تعزیه مطرح شد

احمد جولایی: برای اجرای تعزیه در ایران نیازمند تکیه هستیم

احمد جولایی پژوهشگر باسابقه تعزیه و نمایش‌های ایرانی، آرزو دارد بنا یا ساختمانی مانند تکیه دولت در همه شهرهای ایران فراهم و ساخته شود.

به گزارش ایران تئاتر، احمد جولایی استاد دانشگاه و پژوهشگر هنر تئاتر در کشور است. او که پژوهش‌های بسیاری در حوزه نمایش ایران و جهان داشته، مدیر گروه و عضو هیات علمی و مدرس دانشگاه آزاد اسلامی بوشهر و تهران علاوه بر تدریس در دانشگاه در زمینه نمایش تالیف کتاب و مقالات تخصصی نمایش به فعالیت پرداخته و راهنمایی دانشجویان زیادی را در تدوین و ارائه رسالات در مقاطع مختلف دانشگاهی بر عهده داشته است.

 «ارزش ادبی نسخ تغزیه ایرانی»، «داستان گویی نمایشگرانه» و «تعزیه ایرانی، مصداق شعائر قرآنی» از جمله عناوین مقالات متعددی است که از این نویسنده و پژوهشگر در نشریات به چاپ رسیده است.

با دکتر احمد جولایی درباره تعزیه گفت‌وگو کردیه‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

اولین تصویر و خاطره‌تان از حضور در مراسمات عزاداری در ماه محرم به چه زمانی برمی‌گردد؟

«من متولد دهه 1330 در بوشهر هستم و اولین خاطره‌ای که من از مراسمات تعزیه دارم در حدود سال 1338 است، روز عاشورا پدرم ما را به امامزاده عبدالمهیمن در بوشهر برد و در آن زمان خانم‌ها از پشت بام‌ها مراسم را می‌دیدند. من به اتفاق مادر و خواهر کوچکم به یکی از پشت بام‌های آن خانه‌ها رفتیم. پشت بام‌های بوشهر دیواری تقریبا یک متری برای محافظت دارد و داخل این دیوارها سوراخ‌هایی حفر شده بود و من از این سوراخ‌ها مراسم تعزیه را می‌دیدم.

آن خانه‌ای که ما روی پشت بام آن بودیم محل تعویض لباس و رفت و آمد اولیا خوان‌ها و اشقیا خوان‌ها بود؛ برای من بسیار عجیب و البته ناراحت کننده بود چون نمی‌دانستم در کودکی این یک نمایش است و اصطلاحا تعزیه است فقط می‌دانستم کسانی که لباس سبز رنگ تنشان کرده‌اند اولیا خوان یا از خانواده‌ امام حسین (ع) هستند و آن‌هایی که لباس قرمز به تن کرده‌اند اشقیا هستند و من اولین عزاداری در روز عاشورا را روی پشت بام این خانه انجام دادم.

ترسی مرا فرا گرفته بود؛ فکر می‌کردم این خانه خانه‌ای است که اشقیا اینجا زندگی می‌کنند چون رفت و آمد آن‌ها بسیار زیاد بود و من می‌دیدم که دائم در حال تردد هستند شروع به گریه کردن کردم همه متعجب از اینکه من با این سن و سال کم چرا اینقدر گریه می‌کنم!

من در کودکی مظلومیت و بی‌رحمی خاندان امام حسین (ع) را با چشم‌های خود دیدم و بسیار برای سالار شهیدان امام حسین علیه السلام گریه کردم و این اولین خاطره‌ من و شرکت در مراسم تعزیه و عزاداری بود.»

درباره اهمیت در نظر گرفتن جایگاهی مانند تکیه برای اجرای تعزیه برایمان بگویید.

ما در ایران برای تعزیه دست به خلق یک معماری زدیم که تکیه نام دارد، یعنی بنایی را ساختیم که فقط مخصوص تعزیه بوده است و در هیچ گونه‌ای از نمایش‌های ایرانی همچین چیزی را نداریم که به این کمال رسیده باشد.

تکیه‌ها فقط در طول سال 3 ماه فعالیت می‌کنند و در آن برنامه اجرا می‌شود در بقیه‌ روزهای سال به‌رغم تمام هزینه‌هایی که شده است خالی است. البته بعضی تکیه ها هم هست که سر باز هستند، حتی در بعضی نقاط سردسیر تکیه‌هایی در زیر زمین داریم.

برای اجرای تعزیه ما نیازمند تکیه هستیم، تکیه در حقیقت فرصتی استثنایی و بسیار خوب برای اجرا است، وقتی شما در تکیه نشسته‌اید جایگاه مخاطب و جایگاه اجراگران محفوظ است.

همین که فضای اجرا و تماشاچی با هم تفکیک شده است فرصت خوبی می‌دهد که مخاطب با اجرا ارتباط برقرار کند. حتی در تراژدی‌های یونانی هم ما شاهد این جداسازی و محفوظ سازی جایگاه‌ها برای برانگیختن حس مخاطب هستیم.

اگر فضایی مناسب و خوب برای بازیگر و شبیه‌خوان نباشد، نمایشگر نمی‌تواند توان و قدرت بازیگری خود را به همگان نشان دهد و اگر شما تماشاگر و مخاطب را در فضای خوبی قرار ندهید چگونه حس اجرا به او انتقال داده می‌شود؟

به‌نظر جایگاه تعزیه انواع محتلفی داشته است؛ در این مورد توضیح بدهید.

 بله، مورد اول سوژه را باید در گودال قرار داد، مخاطب را در ارتفاع، که این نوع در تکیه‌های ما هست یا مانند استادیوم‌های ورزشی.

مورد دوم سوژه را در ارتفاع قرار دهیم، مخاطب را در گودال، مانند تالار وحدت یا سالن اصلی تئاتر شهر.

مورد سوم تماشاگر در ارتفاع و سوژه هم در ارتفاع و سکویی درست می‌شود که سوژه روی آن اجرا می‌کند و بهترین مکان برای اجرای تعزیه است.

مثلا ما در بعضی شهرها تعزیه هایی داریم که چندین هزار نفر در آن شرکت می‌کنند و اگر جایگاه مناسبی برای تعزیه و اجرا نداشته باشیم مخاطب نمی‌تواند سوژه‌ها را ببیند.

ما نیازمند ساختمانی برای تعزیه هستیم، تکیه‌ی دولت 20000 تماشاگر در خود جای می‌داده‌ است، ای کاش بنا یا ساختمانی مانند تکیه دولت در همه شهرهای ایران فراهم و ساخته شود.

در نقاشی کمال‌الملک از تکیه دولت مشاهده‌گر این هستیم که تماشاگر به‌راحتی می‌تواند اجرای تعزیه را ببیند.

در تعزیه ایرانی وسعت و زاویه‌ دیدمان 360 درجه است و هیچ نقطه‌ کوری نداریم و این امری بسیار مهم در معماری و طراحی ساختمان تعزیه است.

آیا ما تعزیه را در ایران یک نوع تئاتر می‌دانیم؟

تعزیه ایرانی تنها گونه نمایش ایرانی است که هر پنج خصیصه درام را دارد به این مفهوم که هم دارای متن و روند خاص استقلال یافته بازیگری است، همچنین از گونه‌های منحصر به فردی است که بدون کارگردانی اصلا ممکن نیست، تنها گونه نمایش ایرانی است که دارای یک ویژگی در طراحی صحنه است چون عملا هرگونه دکور عمودی در آن از دست می‌رود و پذیرفته ایم که فقط به دکور افقی بسنده کنیم و آخرین مورد اینکه تنها گونه نمایش ایرانی است که دارای معماری مستقل است و در یک ساختمان خاص که فقط برای اجرای تعزیه ساخته شده، اجرا می‌شود اما به‌رغم این ویژگی‌ها ما هنوز از تعزیه به عنوان تئاتر ملی تعریف درستی نداریم.

در مورد موسیقی تعزیه هم نکاتی را بفرمایید.

زمانی که اولیا تحریر می‌کنند یا اشقیا رجز می‌خوانند، سازهایی مثل ترومپت، طبل، ساکسیفون، سنج و دمام و... این‌ها همه هیجانی و زیبایی بیشتری به کار می‌خواهند بدهند. همچنین موسیقی در تعزیه به دو شکل آوازی و غیرآوازی است. 

شکل آوازی آن از طریق گفتار اولیاخوانان نمود می‌یابد و شکل غیرآوازی آن از سوی گروه نوازندگان (با سازهایی چون: دهل، سنج، طبل، شیپور، ترومپت، دمام) که به طور زنده به اجرا می پردازند. کار ویژه این نوع اجرای موسیقی ایجاد جذابیت، جلب تماشاگر، واقع گریزی و نمایشی بودن واقعه روی صحنه است.

نوع موسیقی تعزیه با درونمایه حزن آور با ضرباهنگ آرام، مختص اولیاخوانان و درونمایه رزمی با ضرباهنگ تند، مختص اشقیاخوانان. وظیفه این موسیقی در نمایش تعزیه پرکردن خلأ و وقفه‌های صحنه‌ای، بیان و تقویت حس کلی صحنه و تاثیرگذاری بیشتر بر مخاطب است. آنچه موجب قطع متناوب موسیقی در نمایش می شود، شروع گفتار شبیه‌خوانان است؛ یعنی موسیقی هیچ‌گاه زمینه و همراه گفتار نمی شود، بلکه در فاصله کلام ها نواخته می‌شود.

برای اجرای تعزیه آوازخوان‌ها و خوانندگان خوبی انتخاب می‌شوند، تا مخاطب خود را تحت تاثیر قرار دهد و البته حس بهتری را القا کند. اروپاییان، خاطره‌نگاران و سفرنامه نویسان از زمان قدیم از تعزیه به عنوان یک نوع اپرا یاد کرده‌اند. همچنین در تعزیه گوشه‌هایی از موسیقی ایرانی و دستگاه‌های سنتی هم استفاده می‌شود.




مطالب مرتبط

در گفت‌وگو با داوود فتحعلی‌بیگی مطرح شد

بسیاری از تکیه‌های تهران خیلی وقت است تغییر کاربری داده‌اند
در گفت‌وگو با داوود فتحعلی‌بیگی مطرح شد

بسیاری از تکیه‌های تهران خیلی وقت است تغییر کاربری داده‌اند

داوود فتحعلی‌بیگی، هنرمند باسابقه نمایش‌های ایرانی می‌گوید: زنده‌یاد عنایت‌الله شهیدی، از حدود ۵۰ تا ۶۰ تکیه در تهران نام برده که حالا همه آنها تغییر کاربری داده‌اند.

|

آیین نکوداشت خسرو تئاتر ایران برگزار شد

کتابخانه شخصی زنده‌یاد خسرو بامداد به مجموعه تئاتر شهر  اهدا شد
آیین نکوداشت خسرو تئاتر ایران برگزار شد

کتابخانه شخصی زنده‌یاد خسرو بامداد به مجموعه تئاتر شهر اهدا شد

در آیین نکوداشت زنده‌یاد خسرو بامداد که روز شنبه 21 آبان‌ماه با حضور مدیرکل هنرهای نمایشی و جمعی از هنرمندان، دانشجویان و همکاران این هنرمند در تماشاخانه سنگلج برگزار شد، فرزند این هنرمند از انتشار مجموعه آثار او با حمایت اداره کل هنرهای نمایشی و اهدای کتابخانه شخصی‌اش به ...

|

در دیدار با تعزیه‌خوانان اعزامی به جمهوری ارمنستان مطرح شد

کاظم نظری: به دنبال اجرا و درخشش هنر تعزیه در دیگر کشورهای جهان هستیم
در دیدار با تعزیه‌خوانان اعزامی به جمهوری ارمنستان مطرح شد

کاظم نظری: به دنبال اجرا و درخشش هنر تعزیه در دیگر کشورهای جهان هستیم

کاظم نظری، ضمن تقدیر از تعزیه‌خوانان اعزامی به جمهوری ارمنستان، تاکید کرد اداره‌کل هنرهای نمایشی به دنبال تداوم اجرا و درخشش بیش از پیش این هنر والا و ایرانی در سطح بین‌الملل است.

|

در حاشیه ششمین سوگواره ملی تعزیه جم

با حضور کاظم نظری «اندیشکده تعزیه جم» افتتاح شد
در حاشیه ششمین سوگواره ملی تعزیه جم

با حضور کاظم نظری «اندیشکده تعزیه جم» افتتاح شد

دکتر کاظم نظری مدیرکل هنرهای نمایشی کشور هم‌زمان با برگزاری ششمین سوگواره ملی تعزیه جم، به شهر جم در استان بوشهر سفر کرد و در حاشیه این رویداد در آیین افتتاح «اندیشکده تعزیه جم»، تجلیل از هنرمند پیشکسوت جم و همچنین آیین اختتامیه جشنواره و رونمایی از کتاب «تعزیه» شرکت کرد. ...

|

گفت‌وگو ‌با کارگردان کهنه‌کاری که به صحنه بازگشت

حسین پرستار: «سوخته جان» شکست استبداد در تلاقی عشق و وظیفه است
گفت‌وگو ‌با کارگردان کهنه‌کاری که به صحنه بازگشت

حسین پرستار: «سوخته جان» شکست استبداد در تلاقی عشق و وظیفه است

حسین پرستار، نویسنده، بازیگر و کارگردان پیشکسوت تئاتر، «سوخته جان» را درامی دانست که یک بخش از آن به استبداد، دیکتاتوری و ظلم و بخش دیگر به عشق و دوست داشتن می‌پردازد.

|

معاون اداره کل ارشاد اسلامی خراسان جنوبی خبر داد

کارگاه آموزش تعزیه و شبیه‌خوانی در بیرجند برگزار می‌شود
معاون اداره کل ارشاد اسلامی خراسان جنوبی خبر داد

کارگاه آموزش تعزیه و شبیه‌خوانی در بیرجند برگزار می‌شود

سید علی زمزم، معاون امور هنری و سینمایی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان جنوبی گفت: کارگاه آموزش تعزیه و شبیه‌خوانی با حضور اساتید کشوری عصر چهارشنبه 30 شهریورماه جاری در بیرجند برگزار می‌شود.

|

سومین بخش از اجراهای رویداد سراسری «صاحبدلان» آغاز می‌شود

انتشار جدول اجراهای تعزیه در دهه سوم ماه صفر
سومین بخش از اجراهای رویداد سراسری «صاحبدلان» آغاز می‌شود

انتشار جدول اجراهای تعزیه در دهه سوم ماه صفر

جدول اجراهای سومین بخش از رویداد سراسری «صاحبدلان» که از روز پنج‌شنبه بیست و چهار شهریور در دهه سوم ماه صفر در محوطه تئاتر شهر برگزار می‌شود، منتشر شد.

|

نظرات کاربران