در حال بارگذاری ...
گفت‌وگو با مهدی طالعی‌نیا، پژوهشگر و نقاش قهوه‌خانه‌ای

چگونه 110 داستان از زندگی امام علی (ع) روی پرده نقش بست؟

مهدی طالعی‌نیا، نقاش قهوه‌خانه‌ای می‌گوید با بازسازی پرده‌های نقالی با کمک تئوری تطبیق اسطوره‌ای، اولین پرده جامع علوی را با ۱۱۰ قصه از کرامات، فضائل و شخصیت حضرت علی (ع) تصویرسازی کرده است.

به گزارش ایران‌تئاتر، مهدی طالعی‌نیا، نقاش قهوه‌خانه‌ای و پژوهشگر حوزه هنرهای عامیانه و احیاگر هنر منسوخ شده پرده‌کشی است؛ هنری که از حدود 40 سال پیش، گرد فراموشی بر پیکر آن نشسته و اکنون با پیگیری و تلاش این هنرمند و همکارانش در پژوهشکده هنرهای سنتی وزارت میراث فرهنگی تهران، جان تازه‌ای به خود گرفته است.

این هنرمند پس از سال‌ها، با سرانگشتان جادویی‌اش، بار دیگر هنر پرده‌کشی در حوزه هنرهای تجسمی، نقالی و پرده‌خوانی ایرانی را به هم پیوند داده است.

به بهانه ایام شهادت حضرت امیرالمومنین علی بن ابیطالب (ع)، پای صحبت این هنرمند نشستیم و درباره چندوچون هنر پرده‌کشی و پرده‌های نقالی علوی با او به گفت‌وگو پرداختیم.

بازسازی 50 پرده براساس تئوری تطبیق اسطوره‌ای

طالعی‌نیا، نقاشی قهوه‌خانه‌ای را نوعی نگارگری مدرن و معاصر معرفی می‌کند و می‌گوید: «هنر پرده‌کشی یا پرده‌های درویشی با گذشت زمان و از حدود 40 سال پیش منسوخ شده و ما در زمانی به دنبال احیای این هنر دیرینه و ملی رفتیم که در حال فراموشیِ کامل بود.»

او ادامه می‌دهد: «پروژه احیای هنر پرده‌کشی از سال 1395 در پژوهشکده هنرهای سنتی وزارت میراث فرهنگی تهران شروع شد و ما از همان آغاز نزدیک به 50 پرده را براساس تنها الگوی سنتیِ عاشورایی و بر اساس تئوری تطبیق اسطوره‌ای بازسازی کردیم. به این ترتیب، گام نخست ما، احیای پرده‌کشی با شیوه سنتی و قدیمی بود و در گام بعد با توجه به اینکه تمام پرده‌های دوره‌های قبل برای حدود ۲۰۰ سال، فقط و فقط شامل محتوای عاشورایی بودند، سعی کردیم تا به دیگر موضوعات نیز توجه داشته باشیم.»

این هنرمند توضیح می‌دهد: «درواقع غالب روایات در  پرده‌های نقالی که دراویش و نقالان راوی آن بودند، با موضوع عاشورا و واقعه کربلا نقش بسته بود درحالی‌که ما دارای انواع نگارگری از دوران مغول، ایلخانی، هرات، افشار، صفویه، زندیه، قاجاریه و حتی دوره معاصر شاهد نگارگری با سه محتوا ی رزمی، بزمی، مذهبی هستیم. بخش رزمی براساس شاهنامه، بزمی برطبق بزم‌های ایرانی و بخش مذهبی هم موضوعات مذهبی و دینی را به تصویر می‌کشیده است اما در پرده‌کشی تنها داشته‌های ما پرده‌های عاشورایی بود.»

شکستن انحصار محتوای عاشورایی در پرده‌کشی

او با اشاره به قدمت پرده‌خوانی و نقالی ادامه می‌دهد: «قدمت پرده‌خوانی به دوره صفویه و زمان حکومت شاه اسماعیل صفوی بازمی‌گردد درحالی‌که نقالی و روایت‌گری هنری است با قدمتی از دوره ساسانیان. محتوای پرده‌های ما در دوره صفویه فقط و فقط شامل محتوای عاشورایی بوده است.»

طالعی‌نیا می‌افزاید: «هنر پرده‌کشی پیش‌تر و در زمان آل‌بویه روی دیوارنگاره‌ها شکل گرفته‌ و در زمان صفویه به پرده تبدیل می‌شود. سپس در زمان قاجار در هر دو شکل دیوارنگاره و پرده به حیات خود ادامه می‌دهد تا نزدیک به 40 سال پیش که این هنر به طور کل منسوخ می‌شود.»
 
این نقاش با تاکید بر اینکه هنر پرده‌کشی از دوران شاه اسماعیل صفوی و به دستور او در زمان جنگ  مورد بهره‌برداری بوده است، می‌گوید: «در آن زمان، نقالان و پرده‌خوانان با نقالی مذهبی از وقایع انسان‌ساز کربلا، سربازان را برای جنگ تهییج می‌کردند و از آنجاکه شاه دستور این طرح را داده بوده است، به نظر می‌رسد امکان کشیدن پرده‌ و محتواهایی غیر از دستور شاه برای پرده‌کشان و نقاشان آن زمان میسر نبوده است.»

این هنرمند و احیاکننده هنر پرده‌کشی و نقاشی قهوه‌خانه‌ای تاکید می‌کند: «ما بعد از ۵۰۰ سال این هنر را از فریز شدن خارج کرده و براساس تئوری تطبیق اسطوره‌ای، اولین نسخه شاهنامه‌ای را به تصویر کشیدیم. تطبیق اسطوره‌ای ارکان ثابتی دارد و نتایج آن در جغرافیای متفاوت فرق می‌کند. بنابراین نسخه‌های متفاوت براساس داستان‌های متفاوت شاهنامه تصویر شد. با قدم برداشتن در این مسیر تعریف جدید هنر پرده‌کشی تغییر کرد و پرده‌کشی از یک هنر صرفا مذهبی به هنری «ملی-مذهبی» تبدیل شد. و ما در ادامه پرده‌های نقالی همچون پرده نقالی «خاله سوسکه» را برای کودکان طراحی کردیم تا نگاه و روشی نو را در این هنر پایه‌گذاری کنیم.»

اولین پرده جامع علوی

او همچنین با اشاره به پرده‌های علوی و داستان‌های مرتبط با آن می‌گوید: «در بخش مذهبی، پنج پرده‌ علوی طراحی شد. ازآنجاکه پرده‌های علوی برای نخستین بار مورد توجه قرار می‌گرفت، برای پرداختن به محتوا و مضامین پرده‌ها با تشکیل هیئت پژوهش و کمک از پژوهشگران، نقالان و علما، محتواهای مرتبط را کم کم جمع‌آوری کرده و در اولین پرده تنها به ۱۵ قصه مرتبط با جنگ‌ها امام علی (ع) توجه داشتیم.»

طالعی‌نیا ادامه می‌دهد: «به مرور زمان و با توجه به پیشنهادات و انتقادات صورت گرفته در پرده دوم به علم و فضیلت حضرت امیرالمومنین و زندگی ایشان اشاره کردیم و حدود ۳۰ داستان را به تصویر کشیدیم. در پرده سوم روایات مرتبط با شخصیت و زندگی حضرت امیر و در پرده چهارم طبق شعر «دلا باید که هر دم یاعلی گفت» به تصویرسازی پرداختیم که مجموع این پرده‌ها حدود ۷۰ تا ۸۰ قصه را در بر می‌گرفت. سپس در پرده آخر که «پرده نقالی جامع علوی» نام گرفت، تمام  پرده‌های پیشین را در پرده جامع جای دادیم. این پرده به ۱۱۰ قصه از جنگ‌ها، روایات عامیانه، کرامات، فضائل و زندگی گهربار حضرت علی (ع) اشاره دارد.»

این پژوهشگر در پایان می‌گوید: «اکنون پروژه احیای هنر پرده‌کشی به نقطه عطفی رسیده است و جریان پرده‌کشی با تکمیل محتوای سه گانه رزمی، بزمی و مذهبی به «مکتب پرده‌کشی» تبدیل شده است. همچنین در گامی دیگر، به منظور معاصرسازی هنر پرده‌کشی و ارتباط دادن آن با هنرهای مدرن و معاصر که نیاز جامعه امروز است، جنبش نوینی تحت عنوانِ «جنبش نوقهوه‌خانه‌ای» را آغار کرده و در تیرماه سال ۱۴۰۲ به مدت ۲ ماه در موزه هنرهای معاصر تهران در معرض معرفی عموم قرار داده‌ایم و توانستیم این هنر سنتی را وارد حوزه هنر معاصر کنیم. امید که این دو پروژه «احیای هنر پرده‌کشی» و «جنبش نو قهوه‌خانه‌ای» بتواند مسیر نگارگری ایرانی را دوام و اعتلا بخشد و در مسیر همکاری بیشتر دو حوزه هنرهای تجسمی و هنرهای نمایشی گام بردارد.»

گفت‌وگو: نگار امیری




مطالب مرتبط

مهلت شرکت در جشنواره «خیمه‌شب‌بازی» تمدید شد

مهلت شرکت در جشنواره «خیمه‌شب‌بازی» تمدید شد

خانه موزه خیمه‌شب‌بازی ایران به‌منظور گردهمایی و رقابت سازنده هنرمندان خیمه‌شب‌بازی و ارتقا سطح کیفی این‌گونه نمایش سنتی ایرانیف مهلت ارسال آثار به این جشنواره را تمدید کرد.

|

تازه‌ترین موضع‌گیری کاظم نظری درباره تجاوز به حریم تماشاخانه سنگلج

تازه‌ترین موضع‌گیری کاظم نظری درباره تجاوز به حریم تماشاخانه سنگلج

مدیرکل هنرهای نمایشی اعلام کرد دو وزارت‌خانه فرهنگ و ارشاد اسلامی و میراث فرهنگی، در جریان تخریب ساختمان کناری تماشاخانه سنگلج قرار گرفته‌اند و این موضوع حساس، به دقت و سرعت در حال پیگیری است.

|

شب‌چراغ نمایش «سلطان عمرا بمیرد» با حضور شهرام کرمی

تقدیر از هنرمندانی که نمایش ایرانی روی صحنه می‌آورند
شب‌چراغ نمایش «سلطان عمرا بمیرد» با حضور شهرام کرمی

تقدیر از هنرمندانی که نمایش ایرانی روی صحنه می‌آورند

شهرام کرمی، در مراسم شب‌چراغ «سلطان عمرا بمیرد» در تماشاخانه سنگلج، از اجرای نمایش‌های اصیل ایرانی در این سالن قدیمی، توسط هنرمندان استانی، قدردانی کرد.

|

گفت‌وگو با کارگردان نمایش «نظام ابن‌عربی»

یاسمین عباسی: زیست عرفانی، قرابتی با زمان حال ندارد
گفت‌وگو با کارگردان نمایش «نظام ابن‌عربی»

یاسمین عباسی: زیست عرفانی، قرابتی با زمان حال ندارد

یاسمین عباسی، کارگردان نمایش «نظام‌ ابن عربی» با بیان اینکه پرداختن به شخصیتی چون ابن‌عربی کار سختی است، می‌گوید زیست عرفانی قرابتی با زمان حال ما ندارد.

|

نمایش خیابانی «لکه‌های پاک» در زنجان اجرا شد

نمایش خیابانی «لکه‌های پاک» در زنجان اجرا شد

نمایش خیابانی «لکه‌های پاک» که به ماجرای بمب‌گذاری عاشورای 73 در حرم مطهر امام رضا(ع) می‌پردازد، در روزهای ابتدایی اردیبهشت، میزبان مخاطبان زنجانی شد و در ادامه در مدرسه‌ها و دانشگاه‌های این شهر هم اجرا خواهد شد.

|

فرهاد قائمیان در نشست خبری جشنواره امام رضا(ع):

شاهد اتفاقات حیرت‌آوری در بخش روستایی و عشایری حوزه تئاتر بودیم
فرهاد قائمیان در نشست خبری جشنواره امام رضا(ع):

شاهد اتفاقات حیرت‌آوری در بخش روستایی و عشایری حوزه تئاتر بودیم

فرهاد قائمیان در نشست خبری بیست و یکمین جشنواره بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا (ع) گفت اعتراف می‌کنم که در بخش روستایی و عشایری که در حوزه تئاتر و سرود متمرکز بود شاهد اتفاقات حیرت‌آوری بودم که موجب شد تمام مردم روستای‌ کردر زندگی و امکنات‌شان را در اختیار هنرمندان و ...

|

پیام تسلیت مدیرکل هنرهای نمایشی

زنده‌یاد میرزایی هنرمندی موثر در روند جریان‌سازی شبیه‌خوانی بود
پیام تسلیت مدیرکل هنرهای نمایشی

زنده‌یاد میرزایی هنرمندی موثر در روند جریان‌سازی شبیه‌خوانی بود

مدیرکل هنرهای نمایشی، طی پیامی درگذشت زنده‌یاد نصرت‌الله میرزایی را تسلیت گفت. کاظم نظری زنده‌یاد میرزایی را از شبیه‌خوانان پیشکسوت شهر خمین دانست که بخش مهمی از روند جریان‌سازی در هنر ارزشمند شبیه‌خوانی این سرزمین کهن محسوب می‌شد.

|

نظرات کاربران