در حال بارگذاری ...
حاشیه‌ای بر نمایش «این آب آشامیدنی نیست» به کارگردانی طاها محمدی

نمایشی که دود و نابود شد

علیرضا نراقی: انتخاب یک متن علاوه بر اتکا بر علت‌های نمایشی و مجذوب‌کننده، قطعاً برآمده از نوعی کشش موضوعی و خورندها و پسندهای زمانی و جغرافیایی است. یک متن – هر متنی- پیامی است به دنیای بیرون، پس با زمانه و موضوعات جاری در آن ارتباط برقرار می‌کند و این ارتباط و گفت‌وگو باید در اجرا ارتباط و معناداری خود را نشان دهد. اینجاست که فرم سازنده تفاسیر و معنا در ذهن مخاطب می‌شود. یکی از بدترین خطاهای متداول تئاتر ایران تقلیل دادن مضمون و از بین بردن آن در تلاشی مذبوحانه برای خنداندن است، بله به همین سادگی، تلاش برای خنداندن. اینجا اصلاً مهم نیست که اثر به این هدف دست پیدا می‌کند و می‌خنداند یا نه، طناز است و موقعیت‌های کمیکش با کیفیت است یا نه، مسئله اصلی این است که خنداندن با هر کیفیتی از راه دور زدن متن و تهی کردن آن رخ می‌دهد، این غلط است و غلط حتی اگر منفعت آور و خوشمزه باشد- که اغلب نیست- چیزی از غلط بودنش کم نمی‌شود و باید اصلاح شود. خنداندن با کیفیت مناسب، چه در سطح شوخی‌های زبانی و چه موقعیت‌های کمیک، خود در نسبت با جهان بیرون و متبلور ساختن مضمون و موضوع میسر می‌شود، وگرنه تکه‌پرانی و لطیفه‌گویی از هر زنجیرچرخان بازاری باطلی برمی‌آید. چگونه می‌توان راضی شد به انتخاب متنی که کارگردان تلاش کند آن را زیر پا بگذارد و کمدی را به لودگی تقلیل دهد؟ برای همین هم هست که نمایش «این آب آشامیدنی نیست» بر اساس نوشته‌ای از وودی آلن و به کارگردانی طاها محمدی که این روزها در تماشاخانه سپند به صحنه می‌رود بیشتر هیاهویی است برای پنهان کردن، درحالی‌که تئاتر یعنی ظهور، آشکار ساختن، عینی کردن امر مفروض و ذهنی- که همان متن و عناصر آن باشد- روی صحنه.

                                             

تفاوت سلیقه‌ای هم اگر هست- به فرض میان کارگردان و نویسنده- در آداب و شکل این به ظهور رساندن و آشکارگی است. کار هیچ کارگردانی پنهان کردن نیست و متأسفانه طاها محمدی «این آب آشامیدنی نیست» را پنهان کرده است.

برای انسان ایرانی امروز همین‌قدر کافی است که بداند نمایشنامه وودی آلن داستان محاصره سفارتخانه آمریکا در یک کشور کمونیستی است.

نمایشنامه در مایه‌های یک کمدی بزن‌وبکوب، درعین‌حال انتقادی و پر طعنه شکل می‌گیرد. پوچی معناباختگی ایدئولوژی‌های قرن بیستمی را در کنار خرق عادات ماهوی یک کمدی قرار داده و به درون سفارتخانه‌ای رفته که سعی دارد شهروندان گردشگر خود را که از ترس بازداشت شدن به جرم جاسوسی به آنجا پناه برده‌اند، نجات دهد. خب، چه بستر داستانی و درام دیگری می‌توانست تا این اندازه برای جامعه ایران جالب باشد و موجبات کنجکاوی را فراهم آورد؟ چه تبلیغی بهتر از خود این نمایشنامه برای اینکه نوید یک تئاتر مناسب و همگون با زمان و جغرافیای اجرای نمایش را دهد؟ اما این داستان زیر دست و پای دویدن‌ها و پریدن‌ها، در شلوغی صدای فریادها و جیغ‌ها و جویده‌جویده حرف زدن‌ها، دست‌اندازی‌های بی‌وجه به جملات و تبدیل کردن شوخی دیالوگ‌ها به چیزی سراسر ناهمگون و دور از متن اصلی دود و نابود شده است.

نمایش به یک شبه‌نمایش تبدیل شده که در آن استعدادهای زیادی می‌بینی و تلاش و عرق ریختن برخی از بازیگران را شاهد هستی بی‌آنکه بازخوردی داشته باشد و بهترین‌ها در این نمایش آن می‌کنند که یک فوتبالیست در بازی با دیوار می‌کند، نه نتیجه‌ای دارد و نه دیدنی است، تنها کسل‌کننده است و جداافتاده از زمین بازی.

باید گفت که بازی‌های خوب و تیپ‌سازی‌های جالبی هم در نمایش وجود دارد و تلاش‌هایی برای ایجاد میزانسن‌هایی پویا که اگر با بدنه اجرایی مناسب‌تری شکل می‌گرفت و اندازه داشت، دل‌چسب و قانع‌کننده می‌شد؛ اما حتی در این ساحت هم نمایش یکدست نیست و اصلاً این فقدان یکدستی به میزان اسم‌ورسم بازیگران مربوط نیست، بازیگران شناخته‌شده آن‌چنان به نمایش وزن ندادند و در مقابل شاید آن‌ها که کمتر می‌شناختیم دست‌کم به شکل فکر شده تر و مسلط‌تری بر صحنه ظاهر شده‌اند.

«این آب آشامیدنی نیست» نمایشنامه‌ای است مناسب این جغرافیا و یادآور روزهای مهمی در تاریخ معاصر خودمان، نمایشنامه‌ای برای امروز که گویی کارگردان و گروه اجرایی، آن را برای این روزها اجرا نمی‌کند.




مطالب مرتبط

نگاهی به نمایش «توریست» به کارگردانی ابوالفضل کریم‌زاده نائینی

در جست‌وجوی تولد
نگاهی به نمایش «توریست» به کارگردانی ابوالفضل کریم‌زاده نائینی

در جست‌وجوی تولد

علیرضا نراقی: داستان‌ها اغلب گفته شده‌اند و بارها شنیده شده‌اند. برای همین نشانی و سرانجام احتمالی هر قصه‌ای قابل حدس و آشناست. انسان موجودی است داستان‌گو و روایت‌ساز که در ناخودآگاه خود ...

|

نگاهی به نمایش «لارو» نوشته و کار سینا صفوی‌فر

علم، قدرت، خام‌دستی
نگاهی به نمایش «لارو» نوشته و کار سینا صفوی‌فر

علم، قدرت، خام‌دستی

علیرضا نراقی: نمایش «لارو» به نویسندگی و کارگردانی سینا صفوی‌فر که در تماشاخانه نوفل‌لوشاتو اجرا می‌شود، کار گروه بسیار جوانی است که تلاش دارد حرف‌های بزرگی بزند. نمایش درباره یک شرکت است که ...

|

نگاهی به نمایش «پرده‌خانه» به نویسندگی بهرام بیضایی و کارگردانی گلاب آدینه

بیرون از تاریکی
نگاهی به نمایش «پرده‌خانه» به نویسندگی بهرام بیضایی و کارگردانی گلاب آدینه

بیرون از تاریکی

علیرضا نراقی: نمایش «پرده‌خانه» نوشته بهرام بیضایی و به کارگردانی گلاب آدینه که مدتی است در تماشاخانه شهرزاد اجرا می‌شود نمونه درست و کاملی است از آنچه نمایشی به‌هنگام می‌توان خواند. ...

|

نگاهی به نمایش «اهانت به تماشاگر» به کارگردانی نادر خوشبخت

تماشاگر شکست خورده است
نگاهی به نمایش «اهانت به تماشاگر» به کارگردانی نادر خوشبخت

تماشاگر شکست خورده است

علیرضا نراقی: نمایشنامه «اهانت به تماشاگر» نوشته پیتر هاندکه، نویسنده شهیر آلمانی بیش از هر چیز تأملی است در باب نفس تماشاگر بودن، موقعیت تماشا و به همین واسطه تأملی است در باب تئاتر که با حضور تماشاگر ...

|

نگاهی به نمایش «شاه مردنی هیچ کجا» به کارگردانی محمد مروج

مراقبت و تنبیه از اسطوره تا تیمارستان
نگاهی به نمایش «شاه مردنی هیچ کجا» به کارگردانی محمد مروج

مراقبت و تنبیه از اسطوره تا تیمارستان

علیرضا نراقی: نمایش «شاه مردنی هیچ کجا» به نویسندگی و کارگردانی محمد مروج که این روزها در تماشاخانه نوفل‌لوشاتو اجرا می‌شود، درامی دیریاب در باب مضامینی بسیار کلی و چالش‌های ...

|

نگاهی به نمایش «پهلوان قلیچ» به کارگردانی رضا محمدیان و حسین قاسمی از پیشوا

سوار بر بال‌های خیال تا وصال با عشق واقعی
نگاهی به نمایش «پهلوان قلیچ» به کارگردانی رضا محمدیان و حسین قاسمی از پیشوا

سوار بر بال‌های خیال تا وصال با عشق واقعی

بهنام حبیبی: «پهلوان قلیچ» نمایشی در گونه نمایش‌های ایرانی است که با طراحی و تلفیق داستان‌های نمایشی، تماشاگرش را بر بال‌های خیال سوار می‌کند، در مکان و زمان حرکت می‌کند و تماشاگر را با ...

|

نگاهی به نمایش «مطرب آقا» نوشته و کار مهیار هزارجریبی از بهشهر

ظرفیت بالای نمایش‌های سنتی-آیینی
نگاهی به نمایش «مطرب آقا» نوشته و کار مهیار هزارجریبی از بهشهر

ظرفیت بالای نمایش‌های سنتی-آیینی

سید‌علی تدین صدوقی: داستان نمایش «مطرب آقا» برگرفته از یک اتفاق واقعی در هفتاد-هشتاد سال پیش است. تاجری معروف در مشهد که فردی به‌ظاهر دین‌دار و متشرع بوده می‌میرد. برای او قبری در صحن امام ...

|

نظری به نمایش «لابیرنت» به نویسندگی و کارگردانی پدرام رحمانی

در جدالی ابدی با شیطان درون
نظری به نمایش «لابیرنت» به نویسندگی و کارگردانی پدرام رحمانی

در جدالی ابدی با شیطان درون

عرفان پهلوانی: به دفتر کار شیطان خوش آمدید! شما قرار است در این دفتر، بیننده­ معامله­ ویژه­ شیطان با هفت کاراکتر باشید و برای معامله­ ویژه­ خود با شیطان آماده شوید! زیرا به گفته­ بروشور ...

|

نظرات کاربران